## Lỡ bước sang ngang
Tặng chị Trúc thân yêu
1
“- Em ơi! Em ở lại nhà
Vườn dâu em đốn, mẹ già em thương
Mẹ già một nắng hai sương
Chị đi một bước trăm đường xót xa
Cậy em, em ở lại nhà
Vườn dâu em đốn, mẹ già em thương
Hôm nay xác pháo đầy đường
Ngày mai khói pháo còn vương khắp làng
Chuyến này chị bước sang ngang
Là tan vỡ giấc mộng vàng từ đây
Rượu hồng em uống cho say
Vui cùng chị một vài giây cuối cùng
Rồi đây sóng gió ngang sông
Đầy thuyền hận, chị lo không tới bờ
Miếu thiêng vụng kén người thờ
Nhà hương khói lạnh chị nhờ cậy em
Đêm qua là trắng ba đêm
Chị thương chị kiếp con chim lìa đàn
Một vai gánh lấy giang san...
Một vai nữa gánh muôn vàn nhớ thương
Mắt quầng tóc rối tơ vương
Em còn cho chị lược gương làm gì!
Một lần này bước ra đi
Là không hẹn một lần về nữa đâu
Cách mấy mươi con sông sâu
Và trăm ngàn vạn nhịp cầu chênh vênh
Cũng là thôi cũng là đành
Sang sông lỡ bước riêng mình chị sao?
Tuổi son nhạt thắm phai đào
Đầy thuyền hận, có biết bao nhiêu người!
Em đừng khóc nữa em ơi!
Dẫu sao thì sự đã rồi, nghe em!
Một đi bảy nổi ba chìm
Trăm cay nghìn đắng con tim héo dần
Dù em thương chị mười phần
Cũng không ngăn nổi một lần chị đi...”
Chị tôi nước mắt đầm đìa
Chào hai họ để đi về nhà ai
Mẹ trông theo, mẹ thở dài
Dây pháo đỏ bỗng vang trời nổ ran
Tôi ra đứng tận đầu làng
Ngùi trông theo chị khuất ngàn dâu thưa...
2
Trời mưa ướt áo làm gì?
Năm mười bảy tuổi chị đi lấy chồng
Người ta pháo đỏ rượu hồng
Mà trên hồn chị một vòng hoa tang
Lần đầu chị bước sang ngang
Tuổi son sông nước đò giang chưa tường
Ở nhà em nhớ mẹ thương
Ba gian trống, một mảnh vườn xác xơ
Mẹ ngồi bên cửi xe tơ
Thời thường nhắc: "- Chị mày giờ ra sao?"
Chị bây giờ... nói thế nào?
Bướm tiên khi đã lạc vào vườn hoang
Chị từ lỡ bước sang ngang
Trời dông bão giữa tràng giang lật thuyền
Xuôi dòng nước chảy liên miên
Đưa thân thế chị tới miền đau thương
Mười năm gối hận bên giường
Mười năm nước mắt bữa thường thay canh
Mười năm đưa đám một mình
Đào sâu chôn chặt mối tình đầu tiên
Mười năm lòng lạnh như tiền
Tim đi hết máu mà duyên không về
Nhưng em ơi! Một đêm hè
Hoa xoan nở, xác con ve hoàn hồn
Dừng chân trên bến sông buồn
Nhà nghệ sĩ tưởng đò còn chuyến sang
Đoái thương thân chị lỡ làng
Đoái thương phận chị dở dang những ngày
Rồi... rồi chị nói sao đây?
Em ơi! nói nhỏ câu này với em...
Thế rồi máu trở về tim
Duyên làm lành chị duyên tìm về môi
Chị nay lòng ấm lại rồi
Mối tình chết đã có người hồi sinh
Chị từ dan díu với tình
Đời tươi như buổi bình minh nạm vàng
Tim ai khắc một chữ "nàng"
Mà tim chị một chữ "chàng" khắc theo
Nhưng yêu chỉ để mà yêu
Chị còn dám ước một điều gì hơn
Một lầm hai lỡ keo sơn
Mong gì gắn lại phím đờn ngang cung
Rồi đêm kia lệ ròng ròng
Tiễn đưa người ấy sang sông, chị về
Tháng ngày qua cửa buồng the
Chị ngồi nhặt cánh hoa lê cuối mùa
3
Úp mặt vào hai bàn tay
Chị tôi khóc suốt ba ngày ba đêm
- Đã đành máu trở về tim
Nhưng khôn buộc nổi cánh chim giang hồ
Người đi xây dựng cơ đồ
Chị về giồng cỏ nấm mồ thanh xuân
Người đi khoác áo phong trần
Chị về may áo liệm dần nhớ thương
Hồn trinh ôm chặt chân giường
Đã cùng chị khóc đoạn trường thơ ngây
Năm xưa đêm ấy giường này
Nghiến răng nhắm mắt cau mày... cực chưa?
Thế là tàn một giấc mơ
Thế là cả một bài thơ não nùng
Tuổi son má đỏ môi hồng
Bước chân về đến nhà chồng là thôi
Đêm qua mưa gió đầy giời
Mà trong hồn chị có người đi qua
Em về thương lấy mẹ già
Đừng mong ngóng chị nữa mà uổng công
Chị giờ sống cũng bằng không
Coi như chị đã ngang sông đắm đò
## Bước đi bước nữa
Xê lại gần đây, xích lại gần đây!
Lại đây cho mẹ nhủ câu này:
Mẹ không muốn thế nhưng mà nghĩ
Bấy lâu mẹ đã nhiều đắng cay.
Kể con cũng lớn khôn rồi,
Chín suối cha con hẳn ngậm cười.
Mẹ muốn bước thêm bước nữa,
Còn đàn em nhỏ cậy con nuôi.
Con ơi! mẹ khóc suốt đêm kia,
Khóc suốt đêm qua nữa, chỉ vì...
Con mẹ có còn thương mẹ dại
Thì con gái mẹ nhận lời đi!
Mẹ cũng không mong sướng lấy mình,
Nhưng mà số phận bắt điêu linh.
Vả chăng thiên hạ nào riêng mẹ,
Gái goá qua đò uổng tiết trinh.
Mai mốt... con ơi! mẹ lấy chồng,
Chúng con coi mẹ có như không.
Khuya rồi đấy nhỉ! con đi nghỉ,
Gió bấc đêm nay lạnh ngập phòng.
## Chờ mong
Chàng ơi! một tháng là ba mươi ngày...
Lần lần lá rụng rồi đây,
Tơ đàn rã rợi cho tay lỗi đàn.
Tiếng đâu rào rạt rộn ràng?
Ngựa ai ai cưỡi trên ngàn lá khô.
Tiếng đâu xao động lô xô?
Xe ai ai đẩy ngang bờ giâu xanh.
Buồng hương bóng bóng mình mình,
Gió hiu hiu hắt qua mành mành hoa.
Người về chỉ những người ta,
Gió mơ hồ nhắn người ta quên về.
Nay rồi mai lại ngày kia,
Nhớ mong chờ đợi đến khi...? hỡi chàng!
## Chuyến tầu đêm
Gió lạnh nghe chừng đêm thấy sâu,
Mà chăn với gối mộng về đâu?
Qua sang một chuyến tầu đêm chạy,
Một chuyến tầu đêm chạy rất mau.
Những ánh đèn phai tựa nắng tà,
Toa này toa khác nối liền toa...,
Chập chờn như một con dơi lớn,
Như một oan hồn hiển hiện ra.
Tầu chạy hình như để chở buồn,
Chở người đi nhớ kẻ về thương;
Nâng bao nhiêu gót chân xinh đẹp.
Tầu chạy đêm nay có lạc đường?
Tiếng máy vang như tiếng sấm rền,
Chuyến tầu này biết có ai quen?
Biết đâu chả có vài tên bạn
Ở một ga nào vội vã lên?
Lững thững tầu đi mất nửa rồi,
Sao không dừng lại ở ga tôi,
Lấy mươi lăm phút cho tôi gửi,
Chút ít xuân xanh trả lại trời?
Mà mãi đêm nay mới nhớ ra:
Đời mình chẳng khác chuyến tầu qua.
Nhưng từ ga nhớn, từ ga nhỏ,
Đời chẳng làm cho lấy một ga.
Tầu biết bây giờ chạy đến đâu?
Đêm sâu hoàn trả lại đêm sâu.
Bỏ đây một chiếc tầu kiêng đỗ;
Chở một toa tim nặng oán sầu.
## Cô hái mơ
Thơ thẩn đường chiều một khách thơ
Say nhìn xa rặng núi xanh lơ
Khí trời lặng lẽ và trong trẻo
Thấp thoáng rừng mơ cô hái mơ
Hỡi cô con gái hái mơ già
Cô chửa về ư? Đường thì xa
Mà cái thoi ngày như sắp tắt
Hay cô ở lại về cùng ta?
Nhà ta ở dưới gốc cây dương
Cách động Hương Sơn nửa dặm đường
Có suối nước trong tuôn róc rách
Có hoa bên suối ngát đưa hương
Cô hái mơ ơi!
Chả giả lời nhau lấy một lời
Cứ lặng rồi đi, rồi khuất bóng
Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi...
## Cô lái đò
Xuân đã đem mong nhớ trở về,
Lòng cô gái ở bến sông kia.
Cô hồi tưởng lại ba xuân trước,
Trên bến cùng ai đã nặng thề.
Nhưng rồi người khách tình xuân ấy,
Đi biệt không về... với bến sông.
Đã mấy lần xuân trôi chảy mãi,
Mấy lần cô gái mỏi mòn trông...
Xuân này đến nữa đã ba xuân,
Đốm lửa tình duyên tắt nguội dần.
Chẳng lẽ ôm lòng chờ đợi mãi,
Cô đành lỗi ước với tình quân.
Bỏ thuyền, bỏ bến, bỏ dòng trong,
Cô lái đò kia đi lấy chồng.
Vắng bóng cô em từ dạo ấy,
Để buồn cho những khách sang sông...
## Dòng dư lệ
Rỏ xuống thành thơ khóc chút duyên.
(T.T.Kh)
Gió đưa xác lá về đường,
Thu sang nhuộm cả sầu thương một trời.
Sầu thương quyện lấy hồn tôi,
Đêm qua ngồi đọc thơ người xa xăm.
Một ngàn năm, một vạn năm,
Con tằm vẫn kiếp con tằm vương tơ.
Tặng người gọi một dòng thơ,
Hay là dòng nước mắt thừa đêm qua.
Đường về Thanh Hoá bao xa?
Bao giờ ra nhớ rủ ta với! chàng!
Bảo rằng quan chẳng cho sang,
Ai đời quan cấm đò ngang bao giờ?
Vườn Thanh qua đấy năm xưa,
Trọ nhờ đêm ấy trời mưa tối trời.
Quanh lò sưởi ấm bên tôi,
Bên người lão bộc, nàng ngồi quay tơ.
Tuổi nàng năm ấy còn thơ,
Còn bao hứa hẹn đợi chờ một mai.
(Rồi đây bao gió bụi đời,
Tôi quên sao được con người vườn Thanh!)
Lạnh lùng canh lại sang canh,
Lòng tôi thao thức với tình bâng quơ.
Bởi sinh lạc kiếp giang hồ,
Dám đâu toan tính se tơ giữa đường.
Thu sang rồi thu lại sang,
Cúc bao lần nở, lá vàng bao rơi?
Bao nhiêu vật đổi sao dời,
Đường bao nhiêu dặm, hỡi người bốn phương!
Trọ bao nhiêu quán bên đường,
Nhưng không lần nữa qua vườn Thanh xưa.
Cô nàng năm ấy quay tơ,
(Tôi quên sao được!) hẳn chưa lấy chồng.
Một hôm lòng lại nhủ lòng:
Nơi đây giáp với cánh đồng vườn Thanh...
Rồi tôi len lén một mình,
Ra đi với những tâm tình hay hay.
Đường mòn tràn ngập bông may,
Gió heo báo trước một ngày thu sang.
Dừng chân trước cửa nhà nàng,
Thấy hoa vàng với bướm vàng hôn nhau.
Tìm nàng chẳng thấy nàng đâu,
Lá rơi lả tả bên lầu như mưa...
Chợt người lão bộc năm xưa,
Từ đâu mang mảnh guồng tơ lại nhà.
Một hai xin phép ông già,
Trọ nhờ đêm ấy nữa là hai đêm.
Ông già nể khách người quen,
Ngậm ngùi kể lại một thiên hận tình!
Rồi ông kết: (giọng bất bình),
"Trời cay nghiệt thế cho đành? Thưa ông,
Cô tôi nhạt cả môi hồng,
Cô tôi chết cả tấm lòng ngây thơ.
Đâu còn sống lại trong mơ,
Đâu còn sống lại bên bờ sông yêu?
Buồng the sầu sớm thương chiều,
Khóc thầm biết có bao nhiêu lệ rồi.
Tơ duyên đến thế thì thôi!
Thế là uổng cả một đời tài hoa.
Đêm đêm bên cạnh chồng già,
Và bên cạnh bóng người xa hiện về..."
Rùng mình, tôi vội gạt đi:
"Già ơi! thảm lắm! kể chi dài dòng.
Cháu từ mắc số long đong,
Yêu thương chìm tận đáy lòng đã lâu.
Đau thương qua mấy nhịp cầu,
Cạn dòng nước mắt, còn đâu khóc người..."
"Dối già một chút mà thôi,
Nghe lời già kể, cháu mười đêm luôn,
Chợt thương, chợt nhớ, chợt buồn,
Cháu như một kẻ mất hồn, già ơi!"
Chuyện xưa hồ lãng quên rồi,
Bỗng đâu xem được thơ người vườn Thanh.
Bao nhiêu oan khổ vì tình,
Cớ sao giống hệt chuyện mình gặp xưa?
Phải chăng? Mình có nên ngờ,
Rằng người năm cũ bây giờ là đây?
## Đàn tôi
Không người nối hộ, không người thay cho
Rì rào những buổi gieo mưa
Lòng đơn ngỡ tiếng quay tơ đằm đằm
Có cô lối xóm hàng năm
Trồng dâu tốt lá, chăn tằm hơn tơ
Năm nay biết đến bao giờ
Dâu cô tới lứa, tằm cô chín vàng?
Tơ cô óng chuốt mịn màng
Sang xin một ít cho đàn có dây
## Đôi nhạn
Tặng anh chị L.
Một bông cúc nở trong vườn vắng,
Gió lạnh ngàn phương lướt thướt về.
Lá úa dần mòn rơi rụng hết,
Sương mù giăng mắc lụa lê thê.
Sông quạnh, tóc huyền buông lả lướt,
Nàng buồn đưa mắt hững hờ trông:
Một hai ba cánh buồm nâu ngả,
Biển dậy mầu xanh sóng trập trùng.
Bỗng ngang biển thẳm, ngang trời thẳm,
Một chấm đen rồi hai chấm đen.
Đôi vợ chồng son: đôi nhạn nhỏ,
Bay về tổ ấm mớm hương duyên.
Sông yêu bốn cánh chèo khoan nhặt,
Cố đẩy đò yêu đến bến yêu.
Tuy gió lạnh về, sương lạnh xuống,
Thì mùa thu lạnh biết bao nhiêu!
——————
Môi nàng tự thuở son tô đỏ,
Chưa nở lần nào với ái ân...
Nhưng tự thuở son tô đỏ má,
Má kia nước mắt thấm bao lần.
Bởi đâu? hay bởi đôi chim nhạn,
Đã mỉa mai nàng phận lẻ loi?
Tẻ lạnh buồng hương nàng với bóng,
Ngày ngày nhìn mãi nhạn chung đôi.
Thê lương thấm mãi hồn son trẻ,
Bóng vợ chồng chim ám ảnh nàng.
Chăm chỉ người ta đan áo rét,
Lâu rồi nàng đã bẻ que đan.
Khi lẻ loi thân, khi mắt lệ,
Mải nhìn đôi nhạn luyến nhau bay.
Khi lòng là một nơi hoang đảo,
Đan áo cho ai những lúc này?
——————
Nàng như chờ đợi, như mong ngóng
Ở mãi đâu đâu một sự gì...
Nhưng chẳng bao giờ đưa đến cả,
... Tiếng chân ngựa dẵm, lặng im nghe!
Tiếng chân ngựa dẵm trên đường sỏi...
Nghệ sĩ: anh chàng của bốn phương,
Sương xuống lạc đường, trời lạnh lắm!
Tối rồi, mưa mãi, ngựa chùn cương...
Bạn hãy cùng tôi cùng tưởng tượng,
Một gian phòng nhỏ kín then sương.
Mấy cành củi nỏ thi nhau cháy,
Than đỏ tung lên nắm bụi hường.
Những câu tâm sự, câu tâm sự...
Đã thốt ra từ miệng ái ân.
Bên đống than hồng, người khách trọ,
Má hồng như má gái đương xuân.
... Rồi một ngày sương, hai ngày sương,
Ngựa hồng chưa thấy thắng yên cương.
Ái ân làm ngắn ngày lưu luyến,
Cắt đứt bao nhiêu vạn dậm đường.
——————
Kể từ thu ấy mỗi thu sang,
Tôi thấy nàng đan áo vội vàng;
Tôi thấy nàng nhìn đôi nhạn nhỏ,
Bằng đôi mắt đẹp của yêu đương.
## Em với anh
Lòng em như quán bán hàng
Dừng chân cho khách qua đàng mà thôi.
Lòng anh như mảng bè trôi
Chỉ về một bến chỉ xuôi một chiều.
Lòng anh như biển sóng cồn
Chứa muôn con nước nghìn con sông dài
Lòng em như thể lá khoai
Đổ bao nhiêu nước ra ngoài bấy nhiêu
Lòng anh như hoa hướng dương
Trăm nghìn đổ lại một phương mặt trời.
Lòng em như cái con thoi
Thay bao nhiêu suốt mà thoi vẫn lành!
## Ghen
Cô nhân tình bé của tôi ơi!
Tôi muốn môi cô chỉ mỉm cười
Những lúc có tôi và mắt chỉ...
Nhìn tôi những lúc tôi xa xôi.
Tôi muốn cô đừng nghĩ đến ai,
Đừng hôn, dù thấy cánh hoa tươi,
Đừng ôm gối chiếc, đêm nay ngủ...
Đừng tắm chiều nay, biển lắm người.
Tôi muốn mùi thơm của nước hoa,
Mà cô thường xức, chẳng bay xa,
Chẳng làm ngây ngất người qua lại,
Dẫu chỉ qua đường, khách lại qua.
Tôi muốn những đêm đông giá lạnh
Chiêm bao đừng lẩn quất bên cô
Bằng không, tôi muốn cô đừng gặp
Một trẻ trai nào, trong giấc mơ.
Tôi muốn làn hơi cô thở nhẹ.
Đừng làm ẩm áo khách chưa quen.
Chân cô in vết trên đường bụi
Chẳng bước chân nào được dẫm lên.
Nghĩa là ghen quá đấy mà thôi,
Thế nghĩa là yêu quá mất rồi
Và nghĩa là cô là tất cả.
Cô là tất cả của riêng tôi!
## Giọt nến hồng
Ngoài nhà tiếng khách mỗi dần thưa.
Dì hai khẽ ghé tai em dặn:
“Như thế... từ nay... cháu nhớ chưa?”
Chiều ấy dì hai đã trở về,
Mình em ở lại với buồng the.
Buồng the chăn chiếu nguyên mùi mới,
Đốt nến hồng lên lại tắt đi.
Ái chà! gió lạnh! gớm mùa đông...!
Lặng yên níu áo dì hai lại,
Ngủ nốt đêm nay có được không?
## Giối giăng
- Sum họp đôi ta chốc bấy lâu,
Tình tôi với mợ tưởng cùng nhau
Trăm năm đầu bạc duyên còn thắm,
Tôi có ngờ đâu đến thế đâu!
Liệu tôi không sống đến ngày mai,
Mợ có thương tôi lấy một vài,
Ở lại nuôi con khôn lớn đã
Ôm cầm tôi dám tiếc thuyền ai!
Mợ còn trẻ lắm mới hai mươi,
Ở vậy sao cho trót một đời?
Tang tóc ba năm cho phải phép,
Miễn sao thiên hạ khỏi chê cười.
Để con ở lại, chọn ai người
Phải lứa vừa đôi mợ sánh đôi.
Con mợ con tôi, tôi chả muốn
Vào làm con cái của nhà ai.
Cũng chẳng hay gì gái chính chuyên,
Mợ đừng thề thốt ngộ tôi thiêng
Lẻ loi không giữ điều khôn dại,
Khôn dại chờ khi lắp ván thiên.
Mợ để tôi đi, mợ nín đi,
Còn sao được nữa? Khóc mà chi!
Bao nhiêu sầu khổ, ngần này tuổi,
Chết cũng không non yểu nỗi gì!
Con nó đâu rồi, bế lại đây!
Cho tôi nhìn nó một vài giây,
Trước khi nhắm mắt tôi thừa biết
Đời nó sau này... hẳn đắng cay!
## Hà Nội ba mươi sáu phố phường
Lòng chàng có để một tơ vương.
Chàng qua chiều ấy qua chiều khác,
Góp lại đường đi, vạn dặm đường.
Nhà ấy hình như có mặt trời,
Có rừng có suối có hoa tươi;
Bao nhiêu chim lạ, bao nhiêu bướm?
Không! Có gì đâu, có một người.
Chân bước khoan khoan, lòng hỏi lòng:
- Có nên qua đấy nữa hay không?
Không nên qua đấy, nên qua đấy,
Không: Nhớ làm sao! Qua mất công.
Có một chiều kia anh chàng si
Đến đầu phố ấy bỗng ngừng đi:
- Hai bên hàng phố hình như họ...
Đi mãi đi hoài có ích chi?
Đem bao hy vọng lúc ra đi,
Chuốc lấy buồn thương lúc trở về.
Lòng mỗi lần đi lần bão táp,
Mỗi lần là một cuộc phân ly.
Chàng đau đớn lắm, môi cắn môi;
Răng cắn vào răng, lời nghẹn lời:
- Hờ hững làm sao! Mê đắm quá!
Trời ơi! Cứu vớt lấy tôi! Trời!
Chao ơi! Yêu có ông Trời cứu!
Yêu có ông Trời khoá được chân!
Chàng lại đi về qua phố ấy,
Mấy mươi lần nữa và vân vân...
Chàng đi mãi, đi đi mãi,
Đến một chiều kia, đến một chiều
Phố ấy đỏ bừng lên: Xác Pháo,
Yêu là như thế? Thế là yêu?
Hà Nội ba mươi sáu phố phường,
Lòng chàng đã dứt một tơ vương.
Chàng qua chiều ấy qua chiều khác....
Ô! Một người đi giữa đám tang.
## Hôn nhau lần cuối
Cầm tay, anh khẽ nói:
- Khóc lóc mà làm chi?
Hôn nhau một lần cuối,
Em về đi, anh đi.
Rồi một, hai, ba năm,
Danh thành anh trở lại.
Với em, anh chăn tằm,
Với em, anh dệt vải.
Ta sẽ là vợ chồng.
Sẽ yêu nhau mãi mãi.
Sẽ se sợi chỉ hồng,
Sẽ hát câu ân ái.
Anh và em sẽ sống,
Trong một mái nhà tranh.
Lấy trúc thưa làm cổng,
Lấy tơ liễu làm mành.
Nghe lời anh, em hỡi!
Khóc lóc mà làm chi?
Hôn nhau một lần cuối,
Em về đi, anh đi...
## Khăn hồng
Gửi chị Trúc
Chị cho em chị chiếc khăn thêu,
Ý chị thương em khóc đã nhiều.
Khóc chị ngày xưa, giờ lại khóc,
Cho mình khi tắt một tình yêu...
Em nhớ mùa thu năm ngoái đây,
Em sang thăm chị ở hai ngàỵ
Vắng người em có thưa cùng chị:
"Em đã yêu và đã đắm say!"
Đưa ảnh người yêu cho chị xem,
(Cả thư người ấy gửi cho em).
Chị cười: "Đáng sợ là đôi mắt,
Chưa khóc bao lần đến trắng đêm.
Em cứ yêu đi thực thuỷ chung,
Yêu đi rồi chị tặng khăn hồng.
Bao giờ... vui nhỉ! Về ăn cưới,
Chắc chả như khi chị lấy chồng."
Em đi theo đuổi mãi tơ duyên,
Dò mãi lòng sông, sắm mãi thuyền.
Cho đến một hôm em mới nhớ:
"Lòng người..." Chị Trúc nhớ hay quên?
Người ta đi lấy cái giàu sang,
Rời cả keo sơn, bỏ đá vàng.
Mới nửa đời người, em đã khóc,
Hai lần hai truyện bước sang ngang.
Em đi mất tích một mùa xuân,
Đi để chôn vùi hận ái ân.
Không hiểu nghe ai mà chị biết,
Em về, chị gởi một vuông khăn.
Em đã dùng khăn chị để lau
Bao nhiêu nước mắt của u sầu.
Em còn sợ nữa mùa thu tới,
Người ấy còn đan áo nữa đâu!
Em vẫn nghe lời chị:..."thuỷ chung..."
Cho nên khăn chị vẫn phai hồng.
Đem thân về ở vườn dâu cũ,
Buồn cũng như khi chị lấy chồng.
## Không đề
1
Hôm nay dưới bến xuôi đò
Thương nhau qua cửa tò vò nhìn nhau
Anh đi đấy, anh về đâu?
Cánh buồm nâu, cánh buồm nâu, cánh buồm...
2
Có chiếc thuyền nằm trên cát mịn
Có đàn trâu trắng lội ngang sông
Có cô thợ ruộm về ăn Tết
Sương gió đường xa rám má hồng
3
Xóm Tây bà lão lưng còng
Có hai cô gái lấy chồng cả hai
Gió thu thở ngắn than dài
Bà đem áo rét phơi ngoài cửa thưa
4
Gió lạnh sương sa nặng hạt rồi
Thuyền ta đậu lại bến này thôi
Sáng mai xuôi ngược về đâu nhỉ?
Nào biết về đâu, kẻ ngược xuôi?
## Lá thư về Bắc
Gửi anh B.H.C
Có những đêm dài thức trắng đêm
Viết thơ riêng gửi để anh xem
Anh ơi, từ độ ta xa cách
Anh có khi nào nhớ đến em?
Nhớ buổi chia tay trên bến xe
Lòng em thắt lại lúc xe đi
Lẻ loi thân nhạn sang nam ấy
Biết có làm nên công cán gì?
Xe lửa qua Gôi, qua Ninh Bình
Lần lần xe lửa tuốt vô Thanh
Quay về đất Bắc em thầm nhủ
Nơi ấy quê ta, ôi, cảm tình!
Xe nuốt trôi đi những dặm đường
Những cồn cát trắng, những rừng hoang
Những ven biển thắm, hầm om tối
Trong bóng đêm lan, trong nắng vàng
Một buổi sớm mai đến Sài Gòn
Thân em chẳng khác con chim con
Bơ vơ trong xứ người xa lạ
Rộn những phồn hoa, em chạnh buồn
Rồi men tráng lệ châu thành ấy
Từ đấy in thêm bóng một người
Bóng một nhà thơ đầy nguyện vọng
Giầu lòng tin tưởng bước tương lai
Nhà thơ còn trẻ lắm, anh ơi
Chưa xã giao quen, chưa trải đời
Song le trường học thiên nhiên sẽ
Đào luyện nhà thơ nên một người
Quán trọ nhà thơ như chiêm bao
Khi thì Chợ Quán, khi Đa Kao
Hiện nay sống tạm bên Cầu Muối
Chưa biết mai đây ở chốn nào
Lẽo đẽo đi trong gió bụi đời
Gian nan vất vả quá anh ơi
Lắm khi thiếu cả lời an ủi
Nhưng kiếm đâu ra lấy một lời!
Thỉnh thoảng anh nên phí ít giờ
Viết cho em lấy một dòng thơ
Trời ơi, tưởng tượng em sung sướng
Được đọc thơ anh gửi bất ngờ
Viết gửi về anh, anh coi chơi
Một vài dòng ngắn thế này thôi
Để anh thấu rõ tình mong nhớ
Của đứa em anh ở cuối trời
Kỉnh thăm tất cả người thân thích
Còn chuyện phương xa, để lúc về
(Là lúc khải hoàn thân gió bụi)
Quê nhà em sẽ kể anh nghe
## Lòng mẹ
Gái lớn ai không phải lấy chồng
Can gì mà khóc, nín đi không!
Nín đi, mặc áo ra chào họ
Rõ quí con tôi! Các chị trông!
Ương ương dở dở quá đi thôi!
Cô có còn thương đến chúng tôi
Thì đứng lên nào! Lau nước mắt
Mình cô làm khổ mấy mươi người
Này áo đồng lầm, quần lĩnh tía
Này gương, này lược, này hoa tai
Muốn gì tôi sắm cho cô đủ
Nào đã thua ai đã kém ai?
Ruộng tôi cày cấy, dâu tôi hái
Nuôi dạy em cô tôi đảm đương
Nhà cửa tôi coi, nợ tôi giả
Tôi còn mạnh chán! Khiến cô thương!
Ðưa con ra đến cửa buồng thôi
Mẹ phải xa con, khổ mấy mươi!
Con ạ! đêm nay mình mẹ khóc
Ðêm đêm mình mẹ lại đưa thoi
## Lòng nào dám tưởng
Mẹ em như bóng nắng về chiều,
Sống được bao nhiêu biết bấy nhiêu.
Em em còn trẻ người non dạ,
Há nỡ theo anh, nỡ bỏ liều.
Lấy ai nuôi mẹ, dạy em thơ?
Anh có thương em hãy cố chờ.
Chưa trọn đạo con tròn nghĩa chị,
Lòng nào dám tưởng tới duyên tơ.
## Mưa xuân (I)
Em là con gái trong khung cửi
Dệt lụa quanh năm với mẹ già
Lòng trẻ còn như cây lụa trắng
Mẹ già chưa bán chợ làng xa
Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay
Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy
Hội chèo làng Ðặng đi ngang ngõ
Mẹ bảo: “Thôn Ðoài hát tối nay”
Lòng thấy giăng tơ một mối tình
Em ngừng thoi lại giữa tay xinh
Hình như hai má em bừng đỏ
Có lẽ là em nghĩ đến anh
Bốn bên hàng xóm đã lên đèn
Em ngửa bàn tay trước mái hiên
Mưa thấm bàn tay từng chấm lạnh
Thế nào anh ấy chả sang xem!
Em xin phép mẹ, vội vàng đi
Mẹ bảo xem về kể mẹ nghe
Mưa bụi nên em không ướt áo
Thôn Ðoài cách có một thôi đê
Thôn Ðoài vào đám hát thâu đêm
Em mải tìm anh chả thiết xem
Chắc hẳn đêm nay giường cửi lạnh
Thoi ngà nằm nhớ ngón tay em
Chờ mãi anh sang anh chả sang
Thế mà hôm nọ hát bên làng
Năm tao bảy tuyết anh hò hẹn
Ðể cả mùa xuân cũng nhỡ nhàng!
Mình em lầm lụi trên đường về
Có ngắn gì đâu môt dải đê!
Áo mỏng che đầu mưa nặng hạt
Lạnh lùng thêm tủi với canh khuya
Em giận hờn anh cho đến sáng
Hôm sau mẹ hỏi hát trò gì
“- Thưa u họ hát...” rồi em thấy
Nước mắt tràn ra, em ngoảnh đi
Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay
Hoa xoan đã nát dưới chân giày
Hội chèo làng Ðặng về ngang ngõ
Mẹ bảo: “Mùa xuân đã cạn ngày”
Anh ạ! Mùa xuân đã cạn ngày
Bao giờ em mới gặp anh đây?
Bao giờ chèo Ðặng đi ngang ngõ
Ðể mẹ em rằng hát tối nay?
## Ngược xuôi
Gió lạnh sương sa nặng hạt rồi
Thuyền ta đậu lại bến này thôi.
Sáng mai xuôi ngược về đâu nhỉ?
Nào biết về đâu, kẻ ngược xuôi!
## Nhặt nắng
Cô gái nhà ai ở xóm Đông,
Sang đây một sớm nắng vàng trong,
Cùng hai cô bạn bên bờ giếng,
Nhặt nắng trong cây, kể chuyện lòng.
Tôi về dưỡng bệnh ở nơi đây,
Nhà trọ thân đơn tối lại ngày,
Từ buổi nhìn qua song cửa sổ,
Bệnh dường như khỏi, dạ chưa say.
Tôi ở thôn Đoài, cô thôn Đông,
Biết còn gặp gỡ được nhau không?
Cách hai bờ giếng nhưng xa cách,
Như kẻ đầu sông, kẻ cuối sông.
Giếng cạn nên khôn thả cá vàng,
Khôn nhờ gió sớm nhắn tin sang.
Lá ơi và gió ơi! tôi biết
Tình chửa chung đôi đã lỡ làng.
Cô chẳng bao giờ biết đến tôi,
Mà tôi dan díu mấy đêm rồi.
Mấy đêm dan díu người trong mộng,
Mộng tỉnh, canh tàn, châu lệ rơi...
Chòm hoa dâm bụt bên bờ giếng,
Nở đỏ như muôn mảnh lụa điềụ
Tôi dối lòng tôi nên chẳng dám,
Nhận là mình đã bắt đầu yêu.
Nhà trọ từ nay thêm bóng cô,
Nhưng tôi hồn mất tự bao giờ!
Tôi mong nhớ lắm! tôi mong mỏi
Một buổi nào đây chẳng hẹn hò.
Cô lại sang đây, cô lại ngồi,
Bên bờ giếng nhặt nắng vàng rơi.
Nắng vàng rơi mãi bên bờ giếng,
Sao nắng vàng không hẹn một lời?
Tình có cho đi chẳng có về,
Lòng kêu gọi mãi chẳng ai nghe.
Cho nên từ đấy tôi ngơ ngẩn,
Làm những bài thơ lạc cả đề.
## Quán lạnh
Mùa thu đến chậm như chưa đến,
Lá vội rơi theo gió vội vàng,
Sương đã dâng lên, chiều lắng xuống,
Bến đò đã tắt chuyến sang ngang.
Đem theo cát bụi đường xa lại,
Tráng sĩ dừng chân khẽ thở dài.
Hơi lạnh đầm đìa trong quán lạnh,
Người ta đóng giở chiếc quan tài.
Chậm chạp trăng liềm nhô khỏi mông,
Ánh ngà vắt sữa xuống ngàn sương.
Đêm nay tráng sĩ không nơi trọ,
Nằm tạm qua đêm quán dọc đường.
## Rượu xuân
Cao tay nâng chén rượu hồng
Mừng em: Em sắp lấy chồng xuân nay
Uống đi! Em uống cho say
Để trong mơ sống những ngày xuân qua
Đây tình duyên của đôi ta
Đến đây là... đến đây là... là thôi.
Em đi dệt mộng cùng người
Lẻ loi chỉ một góc trời riêng anh.
## Thoi tơ
Em lo gì giời gió
Em sợ gì giời mưa
Em buồn gì mùa hạ
Em tiếc gì mùa thu
Em cứ yêu đời đi
Yêu đời như thuở nhỏ
Rồi để anh làm thơ
Và để em dệt lụa
Lụa dệt xong may áo
Áo anh và áo em
May áo nếu lụa thiếu
Xe tơ em dệt thêm
Thơ làm xong anh đọc
Bên anh em lắng nghe
Và để lòng thổn thức
Theo vần âu yếm kia
Mộng đẹp theo ngày tháng
Đi êm đềm như thơ
Khác nào trên khung cửi
Qua lại chiếc thoi tơ...
## Thôi nàng ở lại...
Hoa đào từng cánh rơi như tưới,
Xuống mặt sân rêu những giọt buồn.
Như những tim tình tan vỡ ấy,
Nhện già giăng mắc sợi tơ đơn.
Nàng đến thăm tôi một buổi chiều,
Những mong chắp nối lại thương yêu.
Nhưng tôi không dám, tôi không thể...
Chắp nối bao nhiêu khổ bấy nhiêu!
Nàng hỡi! tôi không thể dối nàng,
Dối tôi, mà lại nói yêu đương.
Tôi giờ như một người tang tóc,
Chả dám cùng ai dệt mộng vàng.
Nàng hãy vì tôi đoạn một lời:
"Từ nay nàng đã hết yêu tôi,
Từ nay ta sẽ xa nhau mãi,
Và sẽ quên nhau đến trọn đời"
Nàng hãy đi xây lại cuộc đời,
Rồi đây ai nhắc đến tên tôi,
Và ai có hỏi: "- Là ai nhỉ?"
Nàng lạnh lùng cho: "- Chả biết ai!"
Tôi sẽ đi đây! Tôi sẽ quên,
Suốt đời là một kẻ vô duyên,
Trọn đời làm một thân cô lữ,
Ở mọi đường xa, ở mọi miền...
Ai đi chắp lại cánh hoa rơi?
Bắt bóng chim xa tận cuối trời.
Có lẽ ngày mai đò ngược sớm,
Thôi nàng ở lại để... quên tôi.
## Thời trước
Sáng giăng chia nửa vườn chè
Một gian nho nhỏ đi về có nhau
Vì tằm tôi phải chạy dâu
Vì chồng tôi phải qua cầu đắng cay
Chồng tôi thi đỗ khoa này
Bõ công đèn sách từ ngày lấy tôi
Kẻo không rồi chúng bạn cười
Rằng tôi nhan sắc cho người say sưa
Tôi hằng khuyên sớm khuyên trưa
"Anh chưa thi đỗ thì chưa động phòng"
Một quan là sáu trăm đồng
Chắt chiu tháng tháng cho chồng đi thi
Chồng tôi cưỡi ngựa vinh qui
Hai bên có lính hầu đi dẹp đàng
Tôi ra đón tận gốc bàng
Chồng tôi xuống ngựa cả làng ra xem
Đêm nay mới thật là đêm
Ai đem trăng sáng giãi lên vườn chè
## Thư cho chị
Viết cho chị cánh thư này,
Một đêm lữ thứ em say rượu cần.
Nhớ người cách một mùa xuân,
Hình như người đã một lần sang sông.
Ồ! Say! Thương nhớ vô cùng,
Rượu hay lệ ướt khăn hồng chị ơi!
Làm sao giấc ngủ không dài?
Mà đêm không ngắn, mà trời cứ mưa?
Làm sao em sống như thừa?
Cố đem men rượu tẩm vừa lòng đau.
Kể từ hai đứa thôi nhau,
Em thường chả có đêm nào không say.
Sao em đơn chiếc thế này?
Sao em lại khóc như ngày chị đi...?
Ở đây còn có vui gì!
Vườn dâu xa lắm! Lối về chị xa.
Con đường sang xóm Trữ La,
Cách một ngày ngựa, cách ba ngày đò.
Lúc này em nghĩ mà lo,
Cứ thương nhớ mãi thì cho hết đời!
Hôm qua có chuyến đò xuôi,
Toan về Hà Nội lại thôi không về.
Em trồng được một cây lê,
Hẹn bốn năm nữa thì về hái hoa.
Nhưng là vườn đất người ta,
Mình là khách trọ một vài đêm thôi.
Sáng mai có lẽ em xuôi,
Nếu không đãng trí và trời không mưa.
Nhưng mà khăn gói gió đưa,
Lại về Hà Nội thì chưa muốn về.
Đò thuê, ngày ngựa cũng thuê,
Sang nhìn qua kẻ lỗi thì sang sông.
Ồ say! thương nhớ vô cùng!
Rượu hay lệ ướt khăn hồng chị cho?
## Tơ trắng
Tặng T. Đ.
Tơ gạo phương xa tản mạn về,
Gió vào, đồng lúa chín vàng hoe.
Một con diều giấy không ăn gió,
Õng ẹo chao mình xuống vệ đê.
Nàng đi trong nắng và trong gió,
Hương lúa thơm thơm vướng bước chân.
Tơ gạo lẳng lơ (hay bắt chước?)
Vương vào mái tóc, vướng vào chân.
Nàng dừng bước lại khẽ giơ tay,
Toan gỡ tơ ra trả gió bay.
Nàng nghĩ: “Vương chi tơ trắng nữa!
Tơ hồng ta sớm lỡ xe dây.”
Song nàng lại nghĩ: “Tự ngày xưa,
Chôn chết yêu đưng, đến tận giờ.
Gặp gỡ, hẳn duyên trời định trước,
Tội gì chẳng để tóc vương tơ?”
Tơ trắng vương trên mái tóc nàng,
Đưa nàng sang trọn chuyến đò ngang...
Yêu đương sống lại, con người ấy
Lại thấy đời tươi tựa nắng vàng.
## Tương tư
Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông
Một người chín nhớ mười mong một người.
Gió mưa là bệnh của giời
Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng.
Hai thôn chung lại một làng,
Cớ sao bên ấy chẳng sang bên này?
Ngày qua ngày lại qua ngày,
Lá xanh nhuộm đã thành cây lá vàng.
Bảo rằng cách trở đò giang,
Không sang là chẳng đường sang đã đành.
Nhưng đây cách một đầu đình,
Có xa xôi mấy cho tình xa xôi...
Tương tư thức mấy đêm rồi,
Biết cho ai, hỏi ai người biết cho!
Bao giờ bến mới gặp đò?
Hoa khuê các bướm giang hồ gặp nhau?
Nhà em có một giàn giầu
Nhà anh có một hàng cau liên phòng
Thôn Đoài thì nhớ thôn Đông
Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào?
Hoàng Mai, 1939
## Vẩn vơ
Đã quyết không..., không... được một ngày,
Rồi yêu, yêu cả buổi chiều nay.
Chiều nay bướm trắng ra nhiều quá,
Không biết là mưa hay nắng đây?
Lâu nay tôi thấy ở lòng tôi,
Như có tơ vương đến một người.
Người ấy... nhưng mà tôi chẳng nói,
Tôi đành ngậm miệng nữa mà thôi.
Tôi quen ngậm miệng với tình xưa,
Tình đã sang sông, đã tới bờ.
Tình đã trao tôi bao oán hận,
Và đem theo cả một thuyền mơ,
Mơ có năm năm đã vội tàn,
Có nàng đan mãi áo len đan,
Có nàng áo đỏ đi qua ấy,
Hương đượm ba ngày, hương chửa tan.
Mà hương đượm mãi ở hồn tôi,
Tôi biết là tôi yêu mất rồi,
Tôi biết rồi đây tôi khổ lắm;
Chiều nay gió lạnh đấy nàng ơi!
Tất cả mùa đông đan áo len,
Cho người, cho tất cả người quen.
Còn tôi người lạ, tôi người lạ,
Có cũng nên và không cũng nên.
Oán đã bao la hận đã nhiều,
Cớ sao tôi vẫn chẳng thôi yêu?
Tôi đi mãi mãi con đường ấy,
Qua lại hôm nay, sáng lại chiều.
## Vâng
Lạ quá! Làm sao tôi cứ buồn?
Làm sao tôi cứ khổ luôn luôn?
Làm sao tôi cứ tương tư mãi?
Người đã cùng tôi phụ rất tròn?
Thì ra chỉ có thế mà thôi!
Yêu đấy, không yêu đấy, để rồi,
Mắc hẳn đường tơ sang cửi khác,
Dệt từng tấm mộng để dâng ai.
Khuyên mãi sơn cho chữ ái tình,
Mộng lòng trang điểm mãi cho xinh.
Có người, đêm ấy, khoe chồng mới:
"Em chửa yêu ai, mới có mình!"
Có người trong gió rét mùa đông
Chăm chỉ đan cho trọn áo chồng.
Còn bảo: "Đường len đan vụng quá!
Lần đầu đan áo kiểu đàn ông."
Vâng! chính là cô chửa yêu ai,
Lần đầu đan áo kiểu con trai.
Tôi về thu cả ba đông lại,
Đốt hết cho cô khỏi thẹn lời!
## Viếng hồn trinh nữ
Chiều về chầm chậm trong hiu quạnh,
Tơ liễu theo nhau chảy xuống hồ.
Tôi thấy quanh tôi và tất cả,
Kinh thành Hà Nội chít khăn sô.
Nước mắt chạy quanh, tình thắt lại,
Giờ đây tôi khóc một người về!
Giờ đây tôi thấy hồn cay đắng,
Như có ai mời chén biệt ly!
Sáng nay vô số lá vàng rơi,
Người gái trinh kia đã chết rồi!
Có một chiếc xe màu trắng đục,
Hai con ngựa trắng xếp hàng đôi.
Đem đi một chiếc quan tài trắng,
Và những vòng hoa trắng lạnh người.
Theo bước, những người khăn áo trắng,
Khóc hồn trinh trắng mãi không thôi.
Để đưa nàng đến nghĩa trang này,
Nàng đến đây rồi ở lại đây.
Ờ nhỉ, hôm nay là mấy nhỉ?
Suốt đời tôi nhớ mãi hôm nay.
Sáng nay sau một cơn mưa lớn,
Hà Nội bừng lên những nắng vàng.
Có những cô nàng trinh trắng lắm,
Buồn rầu theo vết bánh xe tang.
Từ nay xa cách mãi mà thôi!
Tìm thấy làm sao được bóng người.
Vừa mới hôm nào còn thẹn thẹn.
Tay cầm sáp đỏ đặt lên môi.
Chiếc áo màu xanh tựa nước hồ,
Nàng vừa may với gió đầu thu.
Gió thu còn lại bao nhiêu gió,
Chiếc áo giờ đây bạc dưới mồ.
Chắc hẳn những đêm như đêm qua,
Nàng còn xây mộng giữa chăn hoa.
- Chăn hoa ướp một trời xuân sắc -
Đến tận tàn canh rộn tiếng gà.
Chắc hẳn những đêm như đêm kia,
Nửa đêm lành lạnh gió thu về.
Nàng còn thao thức ôm cho chặt,
Chiếc gối bông mềm giữa giấc mê...
Nhưng sáng hôm nay nàng lặng im,
Máu đào ngừng lại ở nơi tim.
Mẹ già xé vội khăn tang trắng,
Quấn vội lên đầu mấy đứa em.
Người mẹ già kia tuổi đã nhiều,
Đã từng đau khổ biết bao nhiêu.
Mà nay lại khóc thêm lần nữa,
Nước mắt còn đâu buổi xế chiều.
Những đứa em kia chưa khóc ai,
Mà nay đã khóc một người rồi.
Mà nay trên những môi non ấy,
Chả được bao giờ gọi: “Chị ơi!”
Nàng đã qua đời để tối nay,
Có chàng đi hứng gió heo may,
Bên hồ để mặc mưa rơi ướt,
Đếm mãi bâng quơ những dấu giày.
Người ấy hình như có biết nàng,
Có lần toan tính chuyện sang ngang.
Nhưng hồn nàng tựa con thuyền bé,
Vội cắm nghìn thu ở suối vàng.
Có gì vừa mất ở đâu đây?
Lòng thấy mềm như rượu quá say.
Hốt hoảng chàng tìm trong bóng tối:
Bàn tay lại nắm phải bàn tay.
Chỉ một vài hôm nữa, thế rồi,
(Người ta thương nhớ có ngần thôi)
Người ta nhắc đến tên nàng để
Kể chuyện nàng như kể chuyện vui.
Tôi với nàng đây không biết nhau,
Mà tôi thương tiếc bởi vì đâu?
“Mỹ nhân tự cổ như danh tướng,
Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu”.
Hà Nội, 1940