(Không fải sách bán)
Quyển thứ.....
非賣品
Dường Kách mệnh
Không kó lý-luận kách mệnh, thì không kó kách-mệnh vận-dộng.... Chỉ kó theo lý-luận kách-mệnh tiền-fong, dảng kách-mệnh mới làm nổi trách-nhiệm kách mệnh tiền-fong.
Lê-nin.
Bị Áp Bức Zân Tộc Liên-Hợp-Hội Tuyên Truyền Bộ Ấn-Hành
Tư-Kách một người Kách-Mệnh
Tự-mình-fải:
Kần-Kiệm.
Hoà mà không tư.
Kả-quyết sửa lỗi mình.
Kẩn-thận mà không nhút nhát.
Hay hỏi.
Nhẫn-nại. (Chịu khó)
Hay ngiên kứu, xem xét.
Vị kông vong tư.
Không hiếu-zanh, không kiêu-ngạo.
Nói thì fải làm.
Zữ chủ-nghĩa cho vững.
Hi-sinh.
It lòng tham muốn về vật chất.
Bí-mật.
Đối người fải:
Với từng người thì khôan thứ.
Với doàn-thể thì ngiêm.
Kó lòng bày vẽ cho người.
Trực mà không táo bạo.
Hay xem xét người.
Làm việc fải:
Xem xét hoàn-kảnh kỹ-kàng.
Quyết-doán.
Zũng-kảm.
Fục-tùng doàn-thể.
Vì sao fải viết sách nầy.
1) Fàm làm việc gì kũng vậy, bất kỳ lớn bé, bất kỳ khó zễ, nếu không ra sức thì chắc không thành kông. Tục ngữ Tàu kó kâu: "Sư-tử bắt thỏ tất zùng hết sức". Sư-tử mạnh biết chừng nào, nếu bắt thỏ thì kó khó gì, thế mà kòn fải dùng hết sức, huống gì làm việc to tát như việc zải-fóng gông kùm nô lệ cho dồng bào, cho nhân loại, nếu không hết sức thì làm sao dược.
2) Lại nhiều ng. thấy khó thì ngã lòng, không hiểu rằng "nước chảy dá mòn" và "kó kông mài sắt kó ngày nên kim". Việc gì khó cho mấy, quyết tâm làm thì làm chắc dược, ít ng.̀ làm không nổi, nhiều ng.̀ dồng tâm hiệp lực mà làm thì fải nổi. Dời nầy làm chưa xong dời sau nối theo làm thì fải xong.
3) Muốn dồng tâm hiệp lực, muốn bền gan thì trước ai ai kũng fải hiểu rỏ vì sao mà fải làm, vì sao mà không
làm không dược, vì sao mà ai ai kũng fải gánh một vai, vì sao fải làm ngay không nên ng.̀ nầy ngồi chờ ng` khác. Kó như thế mục dích mới dồng; mục dích kó dồng, chí mới dồng; chí kó dồng, tâm mới dồng; tâm dã dồng, lại fải biết kách làm thì làm mới chóng.
4) Lí luận và lịch sử kách mệnh kó nhiều sách lắm. Fáp nó sợ, nên kấm chúng ta học, kấm chúng ta xem, cho nên dồng-bào ta dối với hai chữ kách-mệnh kòn lờ mờ lắm. Kó ng.̀ biên chép dề xướng ra một chút lại làm một kách rất hồ dồ: hoặc xúi zân bạo dộng mà không bày kách tổ chức; hoặc làm cho zân quen tính ỷ lại, mà quên tính tự kường.
5) Mục dích sách nầy là dể nói cho dồng bào ta biết rõ: (1) Vì sao chúng ta muốn sống thì fải kách-mệnh. (2) Vì sao kách-mệnh là việc chung kả zân chúng chứ không fải việc một hai ng.̀ (3) Dem lịch sử k. m. kác nước làm gương cho chúng ta soi. (4) Dem fong trào thế zái nói cho dồng bào ta rõ. (5) Ai là bạn ta? ai là thù ta? (6) Kách-mệnh thì fải làm thế nào?
6) Sách nầy muốn nói cho vắn tắt, zễ hiểu, zễ nhớ. Chắc kó ng` sẽ chê rằng văn-chương kụt quằn. Vâng! dây nói việc gì thì nói rất zãn tiện, mau mắn, chắc chắn như 2 lần 2 là 4, không tô vẽ trang hoàng zì kả.
Hơn sáu mươi năm nay, dế-quốc chủ-ngĩa Fáp dạp trên dầu; hơn hai mươi triệu dồng bào hấp hối trong vòng tử dịa. Fải kêu to, làm chóng, dể kứu lấy zống nòi, thì zờ dâu rảnh mà vẻ vời trau-truốt!
Sách nầy chỉ ước-ao sao dồng-bào xem rồi thì ngỉ lại, ngỉ rồi thì tỉnh zậy, tỉnh rồi thì dứng lên doàn kết nhau mà làm kách-mệnh.
Văn-chương và hi-vọng sách nầy chỉ ở trong hai chử kách-mệnh! Kách mệnh!! Kách mệnh!!!
Kách mệnh.
1) K. M. là zì ?
Kách mệnh là fá kái kũ đổi ra kái mới, fá kái xấu dổi ra kái tốt. Thí zụ: ông Ga-li-lê (1633) là khoa học K. M. Ngày xưa ai kũng tưởng rằng zời tròn dất vuông, nhân kinh nghiệm và trác dạc, ông ấy mới quyết rằng trái dất tròn và chạy chung quanh mặt zời.
Ông Stê-fen-xông (1800) là kơ khí K. M. Ngày xưa chỉ di bộ và di xe ngựa kéo; ông ấy mới làm ra xe lửa.
Ông Dac-vin (1859) là kách vật K. M. Ngày xưa khĝ ai hiểu rõ sự sinh hoá kủa vạn vật, ông ấy mới ngiên kứu ra vì sao mà kó sự sinh hoá ấy.
Ông Kac-Mac là kinh tế học K. M. Ông ấy ngiên kứu rõ ràng tư bản chủ nghĩa, dế quốc chủ ngĩa, zai kấp tranh dấu, vân vân ở dâu mà sinh ra; lịch sử nó thế nào, hiện tượng nó thế nào, và kết quả nó sẽ ra thế nào.
2) Kách mệnh kó mấy thứ ?
Ấy là tư tưởng K. M., zân chúng K. M. thì kó 3 thứ:
A - Tư-bản K. M.
B - Zân tộc K. M.
C - Zai kấp K. M.
Tư bản K. M. như Fáp K. M. năm 1789. Mỹ K. M. dộc lập năm 1776 (duổi Anh), Nhật K. M. năm 1864.
Zân tộc K. M. như Y-ta-ly duổi kường quyền Áo năm 1859. Tàu duổi Mạn-thanh năm 1911.
Zai kấp K. M. như kông nông Nga duổi tư bản và zành lấy quyền năm 1917.
3) Vì sao mà sinh ra tư bản K. M. ?
A/ Tư bản ở thành fố là tư bản mới, nó kó lò máy và làm ra hàng hóa . Kó lò máy thì muốn kó nhiều thợ làm kông cho nó. Làm ra hàng hoá thì muốn nhiều ng:̀ mua kủa nó. Muốn nhiều ng:̀ mua bán thì muốn zao thông tiện lợi.
B/ Tư bản ở hương thôn là dịa chủ, nó muốn zữ những chế dộ fong kiến, thổ dịa nhân zân; ở chỗ nào chủ quyền dều là về tay bọn quyền qúi ở dấy kả, nó dối với nhân zân nó koi như trâu, như lợn, nó bắt ở yên một chỗ dể kày ruộng cho nó, nó dối với ng:̀ di buôn, thì hàng hoá nó muốn lấy thuế bao nhiêu thì lấy
khĝ kó chừng dộ, tiền bạc mỗi xứ một thứ, di lại fải xin chúng nó cho fép, nó làm nhiều kách trở ngại cho việc buôn bán mới.
Dịa chủ hết sức ngăn trở tư bản mới, tư bản mới hết sức fá dịa chủ, hai bên xung dột nhau làm thành ra tư-bản K. M.
Không bao zờ hai tụi này chống nhau kịch liệt và rõ ràng, zễ thấy bằng bên Mỹ. Năm 1861 dến 1865, mấy tỉnh fía Bắc (tư bản mới) kử binh dánh lại mấy tỉnh fía Nam (diền chủ) như 2 nước thù dịch vậy.
4) Vì sao mà sinh ra zân tộc K. M. ?
1 nước kậy kó sức mạnh dến kướp 1 nước yếu, lấy võ lực kai trị zân nước ấy, và zành hết kả quyền kinh tế và chính trị. Zân nước ấy dã mất kả tự-zo dộc lập, lại làm ra dược bao nhiêu thì bị kường quyền nó vơ vét bấy nhiêu.
Nó dã kướp hết sản vật, quyền lợi kủa zân rồi, khi kó zạc zã nó lại bắt zân di lính chết thay cho nó. Như trong trận Âu-chiến 1914-18 Tây bắt ta di lính, sau lại za thuế za sưu. Dánh dược thì nó hưởng lợi quyền, thua thì mình dã chết ng:̀ lại hại
kủa. Nói tóm lại là bọn kường quyền nầy bắt zân tộc kia làm nô lệ, như Fáp với Anam. Dến khi zân nô lệ ấy khịu không nổi nữa, tỉnh ngộ lên, doàn kết lại, biết rằng thà chết dược tự zo hơn sống làm nô lệ, dồng tâm hiệp lực dánh duổi tụi áp bức mình di; ấy là zân tộc K. M.
5) Vì sao mà sinh ra zai kấp K. M. ?
Trong thế zái kó 2 zai kấp:
A/ Tư bản (khĝ làm kông mà hưởng lợi)
B/ Kông và nông (làm khó nhọc mà chẳng dược hưởng)
Như ng:̀ thợ Anam, làm ở mỏ than Hongay ` ngày làm 11 zờ, dầu năm làm dến kuối, một ngày chỉ dược 3 hào, ăn chẳng dủ ăn, mặc khĝ kó mặc, dau khĝ kó thuốc, chết khĝ kó hòm.
Kòn anh chủ mỏ ấy khĝ bao zờ nhúng tay dến việc zì, mà nó ăn sung mặc sướng, lên ngựa xuống xe, mỗi năm lại dược mấy mươi triệu dồng lời (năm 1925 nó dược 17.000.000 dồng). Thử hỏi 17 triệu ấy thằng chủ Tây làm ra hay là kông nhân Anam làm ra?
Zân kày ta ruộng không kó mà kày, mà tụi dồn diền Tây nó chiếm hết 122.000 mẫu ruộng tốt ở Trung-Kỳ, 150.000 mẫu ở Nam-Kỳ.
Zân ta nơi thì khĝ dủ ăn, nơi thì chết dói, mà diền chủ mỗi năm nó bán gạo gần 1.000 triệu quan tiền tây (năm 1925 nó bán 911.477.000 q).
Nước ta như vậy, kác nước kũng như vậy. Tụi kông nông khĝ chịu nổi, doàn kết nhau dánh duổi tư bản di, như bên Nga, ấy là zai-kấp K. M., nói tóm lại là zai-kấp bị áp bức K. M. dể dạp dổ zai kấp di áp bức mình.
6) K. M. chia làm mấy thứ?
Kách mệnh chia ra hai thứ:
A — Như An Nam duổi Fáp, Ấn-dộ duổi Anh, Kao-ly duổi Nhật, Fi-li-pin duổi Mỹ, Tàu duổi kác dế-quốc chủ-ngĩa — dể zành lấy quyền tự zo bình dẳng kủa zân nước mình, ấy là zân tộc K. M.
B — Tất kả zân kày ng:̀ thợ trong thế zái bất kỳ nước nào nòi nào dều liên hợp nhau lại như anh em một nhà, dể dập dổ tất kả tư bản trong thế zái, làm cho nước nào zân nào kũng dược hạnh fúc, làm cho thiên hạ dại-dồng — ấy là thế-zái K. M.
2 thứ K. M. dó tuy kó khác nhau, vì zân tộc K. M. thì chưa fân zai kấp, ngĩa là sĩ, nông, kông, thương dều nhất trí chống lại kường quyền. Kòn thế zới K. M. thì vô-sản zai-kấp (zân kày và ng:̀ thợ) dứng dầu di trước. Nhưng 2 K. M. ấy vẫn kó quan hệ với nhau. Thí zụ: Anam zân tộc K. M. thành kông thì tư-bản Fáp yếu, tư bản Fáp yếu thì kông nông Fáp làm zai-kấp K. M. kũng zễ. Và nếu kông nông Fáp K. M. thành kông, thì zân tộc Anam sẽ dược tự zo.
Vậy nên K. M. Anam với K. M. Fáp fải liên lạc với nhau.
7) Ai là những người K. M.?
Vì bị áp bức mà sinh ra K. M., cho nên ai mà bị áp bức kàng nặng thì lòng K. M. kàng bền, chí K. M. kàng quyết. Khi trước tư bản bị fong kiến áp bức cho nên nó K. M. Bây zờ tư bản lại di áp bức kông nông, cho nên kông nông là ng:̀ chủ K. M.
(1) là vì kông nông bị áp bức nặng hơn, (2) là vì kông nông là dông nhất cho nên sức mạnh hơn hết, (3) là vì kông nông là
là tay không chân rồi, nếu thua thì chỉ mất một kái kiếp khổ, nếu dược thì dược kả thế zái, cho nên họ gan gốc. Vì những kớ ấy, nên kông nông là gốc K. M., kòn học trò, nhà buôn nhỏ, diền chủ nhỏ kũng bị tư bản áp bức, song khĝ kực khổ bằng kông nông; 3 hạng ấy chỉ là bầu bạn K. M. kủa kông nông thôi.
8) Kách mệnh khó hay là zễ ?
Sửa kái xã hội kũ dã mấy ngàn năm làm xã hội mới, ấy là rất khó. Nhưng biết kách làm, biết dồng tâm hiệp lực mà làm thì chắc làm dược, thế thì khĝ khó. Khó zễ kũng tại mình, mình quyết chí làm thì làm dược. Nhưng muốn làm K. M. thì fải biết:
A — Tụi tư bản và Dế quốc chủ ngĩa nó lấy tôn-záo và văn hoá làm cho zân ngu, lấy fép luật buộc zân lại, lấy sức mạnh làm cho zân sợ, lấy fú quí làm cho zân tham. Nó làm cho zân nge dến 2 chữ K. M. thì sợ rùng mình.
Vậy K. M. trước fải làm cho zân zác ngộ.
B — Zân khổ quá hay làm bạo dộng, như zân Anam ở Trùng -kỳ kháng thuế , Hà-thành dầu dộc , Nàm -kỳ fá khám ; khĝ kó chủ ngĩa, khĝ kó kế
hoạch, dến nỗi thất bãi mãi.
Vậy K. M. fải zảng zải lý-luận và chủ ngĩa cho zân hiểu.
C — Zân vì khĝ hiểu tình thế trong thế zái, khĝ biết so sánh, khĝ kó mưu chước, chưa nên làm dã làm, khi nên làm lại khĝ làm.
K. M. fải hiểu fong triều thế zái; fải bày sách lược cho zân.
D — Zân thường chia rẽ fái nầy bọn kia, như zân ta ng:̀ Nam thì ngi ng:̀ Trung, ng:̀ Trung thì khinh ng:̀ Bắc, nên nỗi yếu sức di, như dũa mỗi chiếc mỗi nơi.
Vậy nên sức K. M. fải tập trung, muốn tập trung fải kó dảng K. M.
9) K. M. trước hết fải kó kái zì ?
Trước hết fải kó dảng K. M., dể trong thì vận dộng và tổ chức zân chúng, ngoài thì liên lạc với zân tộc bị áp bức và vô sản zai kấp mọi nơi. Dảng kó vững K. M. mới thành kông, kũng như ng:̀ kầm lái kó vững thuyền mới chạy. Dảng muốn vững thì fải kó chủ ngĩa làm kốt, trong dảng ai kũng fải hiểu, ai kũng fải theo chủ ngĩa ấy. Dảng mà khĝ kó chủ ngĩa kũng như ng:̀ khĝ kó trí khôn, tàu khĝ kó bàn chỉ-nam.
Bây zờ học thuyết nhiều, chủ ngĩa nhiều, nhưng chủ ngĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, K. M. nhất là chủ ngĩa Lê-nin.
Lịch sử K. M. Mỹ.
1) Lịch sử Mỹ thế nào?
Thế kỷ thứ 14 về trước, chưa ai biết Mỹ ở dâu. Dến năm 1492, ng:̀ buôn tên là Christophe Colomb di tàu buôn muốn qua Ấn-dộ, nhưng di lạc dường, may lại gặp châu Mỹ. Zân xứ ấy là loài za dỏ, chỉ di săn bắn không biết buôn bán và làm ngề.
Từ lúc Colomb tìm ra châu Mỹ, thì người kác nước bên Âu tràn qua dấy làm ăn. Ng:̀ za trắng muốn bắt ng:̀ za dỏ làm nô lệ, nhưng nó khĝ chịu làm, thì chúng ziết mòn ziết mỏi người za dỏ di, rồi bắt người za den bên Fi qua làm cho chúng nó.
Ng:̀ Âu qua Mỹ thì nước nào kũng kó, nhưng nhất dông là ng:̀ Anh (3.000.000 ) ng:̀ ). Vì vậy, Anh zành Mỹ làm thuộc dịa.
2) Vì sao mà Mỹ làm K. M. ?
Thổ sản Mỹ rất zàu, dồng, sắt, than, bông, lúa, trâu bò, vân vân, vật zì kũng nhiều. Anh thì tham, muốn hốt về cho mình kả, cho nên dặt ra 3 fép như sau nầy:
(1) Kó bao nhiêu thổ sản, Mỹ fải kung
kấp cho Anh hết, khĝ dược bán cho kác nước khác.
(2) Zân Mỹ khĝ dược lập ra lò máy và hội buôn bán.
(3) Kác nước khĝ dược vào buôn bán với Mỹ, chỉ Anh dược buôn bán mà thôi.
Vì 3 dều ấy, lại thêm thuế má nặng nề, làm cho kinh tế Mỹ rất khốn dốn, nên từ năm 1770, zân Mỹ tức mình "tẩy chay" Anh.
3) Fong triều ấy kết quả ra thế nào?
Fong triều "tẩy chay" zắc zai dến 5 năm. Anh dem lính qua zẹp, và bắt những ng:̀ kầm dầu làm tội. Mỗi lần bắt một ng:̀ kầm dầu, thì zân kàng tức zận thêm. Dến năm 1775, khi lính Anh bắt mấy ng:̀ kầm dầu nữa, zân kéo nhau ra kứu, lại bị lính Anh zết chết 9 ng:̀ . Việc nầy như lửa rơi vào thuốc súng, zân tức quá thì nổ, sống chết kũng quyết duổi dược Chính-fủ Anh mới thôi.
Kách một năm sau, dến ngày 4 tháng 7 năm 1776 thì K. M. dược và Mỹ tuyên bố dộc lập, và nước Mỹ thành ra nước kọng hoà.
Bây zờ Mỹ kó 48 tỉnh và 110.000.000 zân.
4) Ý ngĩa K. M. Mỹ với K. M. Anam thế nào?
(1) Chính sách Fáp dối với Anam bây zờ xấu hơn Anh dối với Mỹ trước, vì Fáp dã vơ vét hết kủa kải zân ta, dã ngăn kấm zân ta làm việc nầy việc khác; nó lại bắt zân ta hút thuốc fiện và uống rượu. Anh chỉ ham tiền Mỹ, Fáp dã ham tiền lại muốn làm mất nòi mất zống Anam di. Thế mà zân Anam kòn chưa học Mỹ mà làm K. M.!
(2) Trong lời tuyên-ngôn kủa Mỹ kó kâu rằng: "zời sinh ra ai kũng kó quyền tự zo, quyền zữ tính mệnh kủa mình, quyền làm ăn cho súng sướng.... Hễ chính fủ nào mà kó hại cho zân chúng, thì zân chúng fải dạp dổ chính fủ ấy di, và gầy lên chính fủ khác...."
Nhưng bây zờ chính-fủ Mỹ lại khĝ muốn cho ai nói dến K. M., ai dúng dến chính-fủ!
(3) Mỹ tuy rằng K. M. thành kông dã hơn 150 năm nay, nhưng kông nông vẩn kứ kực khổ, vẩn kứ lo tính K. M. lần thứ hai.
Ấy là vì K. M. Mỹ là K. M. tư bản, mà K. M. tư bản là chưa fải K. M. dến nơi.
Chúng ta dã hi sinh làm K. M., thì nên làm cho dến nơi, ngĩa là làm sao K. M. rồi thì quyền zao cho zân chúng số nhiều, chớ dể trong tay một bọn ít ng:̀. Thế mới khỏi hi sinh nhiều lần, thế zân chúng mới dược hạnh fúc.
Kách mệnh Fáp
1) Vì sao Fáp kó fong triều K. M.?
Hồi thế kỷ thứ 18, vua thì kiêu xa zâm zật; qúi-tộc và bọn kố dạo thì hoành hành; thuế nặng zịch fiền, zân tình khốn khổ.
Fần thì Ca-na-da và Ấn-dộ, nguyên là thuộc dịa Fáp, nay bị Anh vơ mất.
Fần thì những ng:̀ học thức như ông Mong-tês-ki-ơ (1755), Vôn-te và Ru-xô (1778) tuyên truyền chủ ngĩa tự-zo bình dẳng.
Fần thì fong triều K. M. Anh (ông Krom-ven chém vua Anh và lập kọng-hoà chính fủ năm 1653) kòn mới, và fong triều zân-chủ Mỹ (1776)
vừa qua.
Nhất là vì tư bản mới bị tụi fong kiến ngăn trở, zân thì bị vua, qúi-tộc và kố dạo áp bức. Vậy nên tư bản mới liên hiệp với học trò, zân kày và ng:̀ thợ dể fá fong kiến.
2) K. M. Fáp khỉ từ bao zờ?
Vua thấy zân chộn rộn, thì bắt bớ những ng:̀ tuyên truyền và tổ chức. Zân thấy vậy thì tức quá, dến ngày 14 tháng 7 năm 1789 kéo nhau dến fá khám lớn (Basti) . Vua dem lính về zữ kinh dô; zân lại tổ chức K. M. dội dể fòng chống lại. Vua lui ra ở tại tỉnh Vec-xây. Ngày 5 tháng 10 năm ấy, thợ thuyền dàn bà kon gái Paris kéo nhau dến Vec-xây bắt vua về khai hội, và ký tờ tuyên ngôn (1) là bỏ chế dộ fong kiến, zải fóng nông nô. (2) là dem kủa kác nhà thờ dạo làm kủa nhà nước. (3) là cho zân tự zo làm báo, tổ chức, vân vân. (4) là lập hiến-fáp, ngĩa là vua khĝ dược chuyên-quyền.
1792, vì vua kầu kứu với ngoại quốc và thông với bọn fản K. M., zân mới bỏ
vua mà lập ra kọng-hoà.
1793, ngày 21 tháng 1, làm án vua và vợ kon vua là fản-quốc-tặc, rồi dem ra chém.
3) Kác nước Âu-châu dối với K. M. Fáp thế nào ?
Zân kác nước thì dều mừng thầm và tán thành. Nhưng vua và qúi-tộc kác nước thì sợ zân mình bắt chước zân Fáp, cho nên bên ngoài chúng nó liên binh dánh K. M. mà bên trong thì zúp cho tụi fản K. M.
Zân Fáp tuy lương thực ít, súng ống thiếu, nhưng chỉ nhờ gan K. M. mà trong zẹp nội loạn, ngoài fá kường quyền. Hồi ấy lính K. M. gọi là "lính khĝ quần", ng:̀ khĝ kó nón, kẻ khĝ kó zày, áo rách quần tua, mặt gầy bụng dói. Thế mà lính ấy dến dâu, thì lính ngoại quốc thua dấy, vì họ gan liều hy-sinh quá, khĝ ai chống nổi.
Thế thì biết: một ng:̀ K. M. kó gan, hơn một ngàn ng:̀ vô chí.
4) Fáp K. M. dến mấy lần?
Năm 1792 dến 1804 kọng hoà lần thứ 1. Năm 1804 Napoléon fản K. M. lên làm hoàng dế.
Năm 1814 kác nước dánh Napoléon thua rồi dem zòng vua kũ lên ngôi dến 1848.
Năm 1848 lại K. M. lần thứ 2.
Năm 1852 cháu Napoléon lại fản K. M. lên làm vua.
Năm 1870 nhân thua Dức Napoléon thứ 3 bỏ chạy, Fáp lại lập lên kọng-hoà lần thứ 3.
5) Paris kông-xã (Commune de Paris) là zì ?
Năm 1871, vua Fáp thua chạy rồi. Lính Dức tới vây kinh dô Fáp là Paris. Tư bản Fáp kắt 2 tỉnh kúng cho Dức dể kầu hoà. Vì zặc zã mà chết nhiều ng:̀ , hại nhiều kủa. Zân khĝ bánh ăn, thợ khĝ kông làm. Ngày 18 tháng 3, thợ thuyền Paris nổi lên làm K. M. kọng sản (kông-xã).
Vì thợ thuyền kòn non nớt, tổ chức khĝ khéo, vả lại Dức zúp cho tư bản Fáp dánh lại thợ thuyền, nên kuối tháng 5 thì K. M. thất bãi.
6) Mục dích kông-xã ấy thế nào?
Khi vừa lấy dược Paris rồi, thì kông-xã lập lên chính-fủ zân và tuyên bố rằng kông-
-xã sẽ thực hành những việc nầy:
(1) Bao nhiêu kơ quan sinh sản riêng dều dem làm kủa kông.
(2) Tất kả trẻ kon trong nước, bất kỳ kon trai kon gái, dều fải di học. Học fí nhà nước fải cho.
(3) Zân kó quyền tự zo tổ chức, làm báo, khai hội, xuất zương, v.v.
(4) Bất kỳ dàn ông dàn bà, ai kũng dược quyền chính trị, tuyển kử và ứng kử.
(5) Chính fủ tự zân kử lên, và zân kó quyền thay dổi chính fủ.
7) Kết quả Kông-xã ra thế nào?
Tư bản Fáp khi ấy như nhà cháy 2 bên, bên thì Dức bắt chịu dầu, bên thì K. M. nổi trước mắt. Tư bản Fáp thề chịu nhục với Dức, chứ khĝ chịu hoà với K. M. Dức thấy kách mệnh kũng sợ, cho nên hết lòng zúp tư bản Fáp dánh lại K. M. Lúc Fáp vừa hàng, thì Dức bắt bỏ hết lính, chỉ cho 40.000 ku-lít mà thôi. Khi K. M. nổi lên, Dức lại cho fép tư bản Fáp thêm lên 100.000 lính dể zẹp K. M.
Xem vậy thì hiểu rằng: « Tư-bản khĝ
kó tổ-quốc ».
Zẹp dược K. M. rồi thì tư bản ra sức báo thù. Nó zết hết 30.000 ng:̀ kả dàn ông dàn bà, ng:̀ zà trẻ kon. Nó dày 28.000 ng:̀ . Nó bắt zam 650 dứa trẻ kon, 850 ng:̀ dàn bà, 37.000 ng:̀ dàn ông.
8) K. M. Fáp dối với K. M. Anam thế nào?
(a) Trong 3 lần kách mệnh, 1789, 1848, 1870, dều vì zân kan dảm nhiều, nhưng trí thức ít, cho nên dể tư bản nó lợi zụng.
(b) Paris Kông-xã vì tổ chức khĝ khéo và vì khĝ liên lạc với zân kày, dến nỗi thất bãi.
(c) Tư bản nó zùng chữ Tự-zo, Bình-dẳng, Dồng-bào dể lừa zân, xúi zân dánh dổ fong-kiến. Khi zân dánh dổ fong-kiến rồi, thì nó lại thay fong-kiến mà áp bức zân.
(d) K. M. Fáp kũng như K. M. Mỹ, ngĩa là K. M. tư bản. K. M. khĝ dến nơi, tiếng là kọng-hoà và zân-chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục kông nông, ngoài thì nó áp bức thuộc dịa. K. M. dã 4 lần rồi, mà nay kông nông Fáp hẳng kòn fải mưu K. M. lần nữa mới hòng
thoát khỏi vòng áp bức. K. M. Anam nên nhớ những dều ấy.
9) K. M. Fáp làm gương cho chúng ta về những việc zì ?
K. M. Fáp zạy cho chúng ta:
(1) Zân chúng kông nông là gốc K. M., tư bản là hoạt dầu, khi nó khĝ lợi zụng dược zân chúng nữa, thì nó fản K. M.
(2) K. M. thì fải kó tổ chức rất vững bền mới thành kông.
(3) Dàn bà trẻ kon kũng zúp làm việc K. M. dược nhiều.
(4) Zân khí mạnh thì quân lính nào, súng ống nào kũng khĝ chống lại.
(5) K. M. Fáp hy-sinh rất nhiều ng:̀ mà khĝ sợ; ta muốn làm K. M. thì kũng khĝ nên sợ fải hy-sinh.
Lịch sử K. M. Nga.
1) Nguyên zo K. M. Nga từ dâu ra ?
Nga là một nước rất rộng, nửa nằm
về châu Á, nửa nằm về châu Âu. Zân Nga hơn 90 fần là zân kày, khĝ dầy 10 fần là thợ thuyền. Khi trước theo chế dộ nông nô, ngĩa là bao nhiêu dất ruộng và zân kày dều ở zới quyền dịa chủ. Dịa chủ xem nông-nô như súc vật, nó cho sống dược sống, nó bắt chết fải chết, khi nó kần tiền, thì nó dem nông nô di bán như bán trâu bán bò. Nông zân khĝ dược bỏ xứ nầy qua xứ khác.
Chừng nửa thế kỷ thứ 19, tư bản mới hơi fát dạt, nó vừa mở lò máy, nó kần ng:̀ làm kông, nó mới vận dộng bỏ chế dộ nông nô, dể cho zân kày tới làm với nó, dến năm 1861, chế dộ nông nô mới bỏ.
Tư-bản mới và dịa-chủ từ dấy mới sinh hiềm khích to, mà fong triều K. M. kông nông kũng từ dấy mọc ra.
2) Nông nô dược zải fóng rồi thì làm zì?
Dược zải fóng rồi, ng:̀ thì ra thành fố làm kông, ng:̀ thì ở lại làm ruộng.
Di làm kông thì tiền kông ít, zờ
làm nhiều, fải làm nô lệ cho tư bản, ở lại kày thì dất ruộng ít, trâu bò thiếu, fải chịu lòn tụi fú za. Zân tiếng tự zo tuy dược, kỳ thực kứ kiếp nô lệ: ng:̀ thợ thì kực khổ, zân kày kũng chẳng sướng hơn.
Nhửng người kó lòng K. M. thì lập ra dảng dể liên hiệp zân kày lại, nhưng mà khĝ chú ý dến thợ thuyền.
Năm 1875 mới kó dảng K. M. gọi là "kông nhân zải fóng”. Năm 1878 lại kó một dảng mới gọi là kông dảng.
Nhưng 2 dảng ấy ng:̀ ít sức hèn, lại bị chính fủ bắt bớ nhiều, sau hoá ra dảng kịch liệt, chỉ lo di ám sát vua và kác quan.
3) Kết quả 2 dảng ấy ra thế nào ?
Ám sát là làm liều, và kết quả ít, vì zết thằng nầy kòn thằng khác, ziết sao cho hết? K. M. thì fải doàn kết zân chúng bị áp bức dể dánh dổ kả kái zai kấp áp bức mình, chứ không fải chỉ nhờ 5, 7 người ziết 2, 3 anh vua; 9, 10 anh quan mà dược. 2 dảng ấy tuy hy sinh hết nhiều ng:̀ , làm dược nhiều sự ám sát oanh liệt; nhưng vì di sai dường K. M., khĝ kó sức
zân chúng làm nền, cho nên bị chính-fủ trị mãi dến nỗi tan.
Năm 1883, ông Clê-kha-nốp lập nên dảng « Lao-dộng tự zo ». Dảng nầy tổ chức theo kách ông Mã-khắc-Tư zạy, ngĩa là liên hiệp kả zân kày và thợ thuyền làm kả kinh tế và chính trị K. M.
4) Đảng nầy làm việc K. M. thế nào ?
Đảng nầy lấy thợ thuyền làm kốt K. M., và zân kày fụ vào.
Làm việc rất bí mật.
Ở Nga, ma-tà, mật thám nhiều quá, nên kơ quan dảng fải lập ở ngoại quốc (Luân-dôn).
Năm 1894, ông Lénine vào Dảng.
Năm 1898, dảng khai hội 1 lần trong nước, chẳng may chính fủ zò ra, bắt hết nhiều dảng viên. Tuy dảng viên bị bắt, nhưng lời tuyên ngôn kủa dảng dã truyền khắp kả nước, cho nên fong triều K. M. kàng ngày kàng kao. Những ng:̀ chưa bị bắt thì hết sức bí mật tuyên truyền và tổ chức.
Ít lâu dổi tên là « Xã hội zân chủ dảng », sau lại dổi tên ra « Kộng-sản dảng ».
Năm 1904-5, Nga với Nhật dánh nhau, nhân lúc zân tình xục rục, dảng ra sức vận
dộng K. M.
5) Sao mà biết zân tình xục rục mà vận dộng?
a– Trước khi dánh Nhật, vua fỉnh tư-bản xuất tiền, lừa họ rằng dánh dược thì kinh tế sẽ fát dạt, và tư bản sẽ dược lợi to. Sau dánh thua thì tư bản mất tiền nhiều mà chẳng dược zì, cho nên oán vua.
b– Thợ thuyền gét vua dã sẵn, nay vì dánh thua lại bị áp bức thêm, lại thêm gét vua.
c– Zân kày gét vua xưa nay, bây zờ di lính chết chốc nhiều, vả lại thuế má nặng thêm, lòng gét vua kũng kàng ngày kàng to.
3 hạng ấy mục dích tuy khác nhau, nhưng lòng ghét vua thì như nhau. Đảng biết vậy thì vận dộng K. M. duổi vua.
6) Lúc bấy zờ vua xử trí thế nào ?
Vua biết thợ thuyền là hăng hái K. M. nhất, thì dặt kách làm cho tư bản, zân kày và thợ thuyền rời nhau. Nó xúi một ng:̀ kố dạo ra tổ chức kông hội, 1 là dể lung lạc thợ thuyền, 2 là dể zò ai hăng hái thì bắt.
Ngày 9 tháng 1 năm 1905, anh kố dạo ấy (tên là Gapông) dem thợ thuyền dến chỗ vua ở
thỉnh nguyện. Vì anh ta quên báo trước, và vì vua thấy dông ng:̀ thì sợ bạo dộng, nên sai lính ra zẹp, bắn chết mất nhiều ng:̀. Ga-pông bỏ chạy ra ngoại quốc. Thợ thuyền kác tỉnh nge tin ấy thì bãi kông và bạo dộng, lập ra kông nhân hội ngị.
K. M. chống nhau với vua và chính-fủ từ tháng 1 dến tháng 10. Vua một dường thì zụng lính zẹp K. M., một dường thì zả tuyên bố lập ra ngị-viện cho dại biểu zân bàn việc nước.
7) Vì sao K. M. 1905 thua?
(1) Vì khi dầu tư bản muốn lợi zụng thợ thuyền dập dổ vua; sau nó thấy thợ thuyền hăng hái quá, nó sợ dập vua rồi lại dập kả nó, cho nên nó fản thợ thuyền mà zúp cho vua.
(2) Vì thợ thuyền với zân kày khĝ nhất trí. Khi thợ thuyền nổi lên thì zân kày khĝ theo ngay. Thợ thuyền thua rồi, zân kày mới nổi lên, dể cho vua nó trị thợ thuyền rồi nó trở qua trị zân kày.
(3) Thợ thuyền chưa kó kinh ngiệm nhiều, và tổ chức chưa hoàn toàn.
(4) Chưa vận dộng lính, và súng ống khí zái kủa zân ít quá.
8) K. M. 1905 thất bãi, thợ thuyền và dảng kó ngã lòng khĝ ?
Khĝ. Trải qua lần thất bãi ấy, dảng ngiên kứu lại, fê bình lại, sai lầm ở dâu, vì sao mà thất bãi? Biết rõ ràng những chỗ khuyết diểm mà sửa sang lại. Kũng như rèn một kon zao, thử kắt mới biết chỗ nào sắc, chỗ nào kùn; sau kứ theo chỗ kùn mà mài, kon zao mới tốt.
Nhờ chuyến thất bãi 1905, thợ thuyền mới hiểu rằng 1 là fải tổ chức vững vàng, 2 là fải liên lạc với zân kày, 3 là fải vận dộng lính, 4 là khĝ tin dược tụi dề-huề, 5 là biết tư bản và vua kùng là một tụi, muốn duổi vua thì fải duổi kả tư bản.
K. M. 1905 thất bãi làm gương cho K. M. 1917 thành kông.
9) Lịch sử K. M. 1917 thế nào?
K. M. 1917 kó mấy kớ sau nầy:
(1) Khi Âu-chiến, dế-quốc chủ ngĩa Anh và Fáp lợi zụng vua Nga dánh lại Đức. Nhưng vua Nga lôi thôi, tiêu hết nhiều tiền, chết hết nhiều lính, tất bị Dức dánh thua mãi. Kác d. q. c. n. ấy zận và zúp cho tư bản dẩy vua di.
(2) Tư bản zận vua chỉ tín zụng bọn qúi tộc
kầm binh quyền, bọn qúi tộc lại vô tài, dánh dâu thua dó. Vả tư bản bên Nga fần nhiều là chung với tư bản Anh và Fáp; nếu Nga thua Dức, thì chẳng những tư bản Nga, mà tư bản Anh và Fáp kũng nguy; và nếu kứ dể vua thì chắc thua. Vậy nên tư bản kũng muốn dẩy vua.
(3) Thợ thuyền và zân kày dối với vua như dối với thù dịch dã dành.
(4) Bọn hoạt dầu nhân kơ hội ấy, thì lợi zụng 2 bọn nầy duổi vua cho tư bản Nga và d. q. c. n. Anh và Fáp. Tư bản và d. q. c. n. lại lợi zụng bọn hoạt dầu.
10) Bọn hoạt dầu làm thế nào?
Nhân zịp lính chết nhiều, zân zan dói khổ, thợ thuyền thất ngiệp, chính fủ lôi thôi; bọn hoạt dầu xúi zân rằng bây zờ K. M. duổi vua di, thì ruộng dất sẽ về zân kày, kông xưởng sẽ về ng:̀ thợ, nhân zân sẽ dược quyền chính fủ, chiến tranh sẽ hóa ra hoà bình.
Chẳng ngờ lúc tháng 2 duổi vua di rồi, tụi hoạt-dầu và tụi tư bản lên kầm chính quyền, bao nhiêu lời nguyền ước chúng nó quên hết. Chúng nó kứ bắt lính di dánh; ruộng dất kứ
ởtay dịa chủ, lò máy kứ ở tay nhà zàu; kông nông kũng khĝ dược zữ vào chính fủ.
11) Sao dảng Kọng sản khĝ ra tay làm?
Khi K. M. duổi vua, dảng Kọng sản vẩn dứng dầu zân chúng. Nhưng lúc ấy dảng viên hẳng kòn ít, và hoàn kảnh chưa dến, nên chưa zựt lấy chính quyền.
K. M. xong lúc tháng 2. Từ tháng 2 dến tháng 4, zân nhiều ng:̀ kòn tưởng rằng chính fủ mới chưa kịp thi hành những việc lợi zân, vì chưa kó thì zờ.
Dến tháng 4 thì ông Lê-nin và nhiều dồng chí ở ngoại quốc về. Từ tháng 4 dến tháng 11, chính-fủ mới thì mỗi ngày mỗi lộ mặt fản K. M. ra. Kòn dảng viên kọng-sản fần thì di tuyên truyền cho zân rằng: « Dấy, kác anh xem dấy, tụi hoạt dầu là thầy tớ kủa tư bản và d. q. c. n., chúng nó chẳng hơn zì vua...» Làm cho ai kũng oán chính-fủ mới. Fần thì lòn vào nông, kông, binh, tổ chức bí mật dể thực hành kọng sản K. M.
12) Kọng sản K. M. thành kông bao zờ?
Kuối tháng 10, dâu kũng kó tổ chức kả rồi, ai kũng muốn kử sự. Nhưng ông Lê-nin bảo: « Khoan dã! Chờ ít bữa nữa cho ai ai kũng fản dối chính
fủ, lúc ấy sẽ kử sự ». Dến ngày 5 tháng 11, chính fủ khai hội dể ban bố fép luật mới, mà fép luật ấy thì lợi cho tư bản mà hại cho kông, nông. Ông Lê-nin nói với dảng viên rằng: Mồng 6 kử sự thì sớm quá, vì zân chưa biết hết luật lệ xấu ấy, mà chưa biết luật lệ ấy thì chưa gét chính fủ lắm. Mồng 8 kử sự thì muộn quá vì khi ấy thì chính-fủ dã biết rằng zân oán và dã fòng bị ngiêm nhặt rồi.
Quả nhiên ngày mồng 7 dảng kọng sản hạ lịnh K. M., thì thợ thuyền ào dến vây chính-fủ, zân kày ào dến duổi dịa chủ. Chính fủ fái lính ra zẹp, thì lính ùa theo thợ thuyền mà trở lại dánh chính-fủ.
Từ bữa ấy, chính-fủ hoạt dầu bỏ chạy, dảng kọng sản kầm quyền, tổ chức ra chính fủ kông, nông, binh. Fát dất ruộng cho zân kày, zao kông xưởng cho thợ thuyền, khĝ bắt zân di chết cho tư bản và d. q. c. n. nữa, ra sức tổ chức kinh tế mới, dể thực hành chủ ngĩa Thế-zái dại dồng.
13) K. M. Nga dối với K. M. Anam thế nào
Trong thế zái bấy zờ chỉ kó K. M. Nga là dã thành kông, và thành kông dến nơi, ngĩa là
zân chúng dược hưởng kái hạnh fúc tự zo, bình dẳng thật, khĝ fải tự zo và bình dẳng zả zối như d. q. c. n. Fáp khoe khoang bên Anam. K. M. Nga dã duổi dược vua, tư bản, dịa chủ rồi, lại ra sức cho kông, nông kác nước và zân bị áp bức kác thuộc dịa làm K. M. dể dạp dổ tất kả d. q. c. n. và tư bản trong thế zái.
K. M. Nga zạy cho chúng ta rằng muốn K. M. thành kông thì fải zân chúng (kông nông) làm gốc, fải kó dảng vững bền, fải bền gan, fải hi sinh, fải thống nhất. Nói tóm lại là fải theo chủ ngĩa Mã-khắc-Tư và Lê-nin.
Quốc-tế
1) Quốc tế là zì ?
Quốc tế ngĩa là ng:̀ trong thế zái, bất kỳ nước nào, zân tộc nào, kó một mục dích như nhau, hợp sức nhau dể làm cho dến mục dích ấy. Như kác dế quốc chủ ngĩa liên lạc nhau, dể dè nén kác zân hèn yếu (Fáp liên lạc Tây-ban-nha dể dánh lấy A-nam, liên lạc Nhật dể zữ A-nam vân v..) kác tư bản liên lạc nhau dể tước bác thợ thuyền (tư bản Anh Mỹ Fáp liên lạc tư bản Đức dể tước lục thợ thuyền Đức), thợ thuyền kác nước liên lạc nhau dể chống lại tư bản (như hội kông nhân quốc tế). Chúng ta kách-mệnh thì kũng fải liên lạc tất kả những dảng kách mệnh trong thế zái dể chống lại tư bản và d. q. c. n. (như dệ-tam quốc tế)
2) dệ tam quốc tế là zì ?
Muốn biết dệ-3 quốc-tế là zì, thì trước fải biết dệ-1 và dệ-2 quốc tế dã.
Từ thế-kỷ thứ 18 trở xuống, tư bản fát dạt rất thịnh, áp bức thợ thuyền rất ngiệt. Thợ thuyền bị áp bức thì tính kách fản dối, như tổ chức kông hội, bãi kông bạo dộng. Nhưng dầu hết tỉnh nào biết tỉnh nấy, nước nào biết nước nấy mà thôi, cho nên sức không mạnh lắm.
Năm 1840, thợ thuyền Dức lập ra một hội tên là Nhân-quyền hội . Khẩu hiệu hội ấy là trong thế zái ai kũng là anh em" khẩu-hiệu ấy tuy rất hay, nhưng không dúng; vì bọn tư bản dế-quốc chủ ngĩa và fản kách-mệnh là thù dịch zân, gọi chúng là anh em sao dược?
Năm 1847, hội ấy sửa lại, gọi là: "Toàn thế zái vô sản zai kấp liên hợp hội . Ông Mã khắc tư và Ăng-gen vào hội ấy. Nhờ hai ông ấy sửa chương trình lại, và khẩu hiệu hội là: Dap dổ tư bản chủ ngĩa - thợ thuyền zành lấy chính quyền - làm cho thế zái dại-dồng.
3) 2 hội ấy kó fải dệ-1 và dệ-2 quốc tế không ?
Không fải. Trong hai hội tuy là kó thợ thuyền Dức và Fáp vào, nhưng hội viên kó ít, sức lực kòn yếu chưa làm dược zì. Chẳng qua là
biểu hiện rằng thợ thuyền kác nước fải zúp dỡ lẫn nhau và bắc kầu cho dệ-1 quốc tế di.
Năm 1862 ở kinh dô Anh (lôn dôn) mở hội dấu xảo; tư bản kác nước fái kông-nhân qua xem xét kác máy móc. Công nhân lại gặp những người kách-mệnh Nga Dức Fáp và kác nước khác trốn ở dấy. Hai bên bàn bạc lập một hội kách-mệnh thế zái.
Năm 1864, (ngày 28 tháng hai) mới lập thành dệ-1 quốc-tế.
4/ Dệ nhất quốc tế làm dược những việc zì ?
Hội ấy tuy kó nhiều ng:̀ kầm dầu bọn thợ thuyền kác nước vào, nhưng vì: (1) ng:̀ kòn ít, (2) kác kông hội trong kác nước kòn yếu, (3) không thống nhất cho nên chỉ tuyên truyền chủ ngĩa kọng sản mà chưa làm dược việc zì lớn.
Không thống nhất là vì 3 chủ-ngĩa chống nhau. (1) chủ ngĩa Pru-dông (Fáp) (2) Chủ-ngĩa Ba-ku
nin (Nga) (3) Chủ ngĩa Mã khắc tư (Dức) (xem doạn chủ-ngĩa K. M. thì biết)
Sau lúc Paris kông-xã thất bãi, nhiều hội viên bị chết, bị bắt, nên hội tiêu-diều zần, dến 1874 thì zải tán.
Dệ-1 quốc tế tuy chỉ dứng dược 10 năm, nhưng khẩu hiệu " toàn thế zái vô sản zai kấp liên hợp lại!" và tinh thần K. M. vẫn truyền dến bây zờ. Tuy không làm dược nhiều việc, nhưng kái kông zạy cho thợ thuyền trong thế zái K. M. thì rất to.
5/ Dệ nhị quốc tế lập ra bao zờ ?
Dệ nhất quốc tế tan rồi, vừa lúc tư bản fát dạt lắm, kông nhân vận dộng kũng fát dạt. Trong khoảng 15 năm ấy (từ 1874 dến 1889) trong kác nước nhiều kông dảng mới lập lên, và dảng nào kũng hiểu rằng thợ thuyền kác nước không zùm zúp lẫn nhau không dược.
Năm 1889, dại biểu kác kông-dảng hội nhau tại Paris, lập lên dệ-2 quốc tế.
Từ khi lập ra, dến ngày Âu-chiến, khai hội chín lần, bàn bạc và ngị dịnh:
(1) nước nào kũng fải lập ra kông dảng,
(2) Mỗi năm dến ngày 1 tháng 5, thợ thuyền kả thế zái dều bãi kông và thỉnh nguyện. (3) Tất kả kông nhân trong thế-zái ra sức dòi chỉ làm kông mỗi ngày 8 zờ mà thôi. (4) Fản dối dế quốc chủ ngĩa (5) Các kông dảng không dược dề huề với tư bản (6) Dảng viên không dược ra làm quan với tư-bản. (7) Nếu kác dế-quốc chủ ngĩa kó sự chiến tranh, thì thợ thuyền kác nước dều bãi kông và kiếm fương thế kách mệnh dể zành lấy chính-quyền. Vấn dề thứ 7, thì trong 9 lần dại hội dều kó bàn dến kả.
6/ Vì sao dệ nhị quốc tế lại hay bàn dến việc chiến tranh ?
Vì dương lúc ấy, tư bản dã hoá ra dế-quốc chủ ngĩa, và dế-quốc chủ ngĩa, hoặc thường dánh nhau dể zành thuộc dịa, hoặc di kướp nước hèn yếu làm thuộc dịa. Như:
năm
1894,
Nhật dánh với Tàu.
1895,
Anh dánh với Egypte
1896,
Fáp dánh với Madagascar
1898,
Mỹ dánh với Tây-ban-nha dể zành Fi-líp-pin
1900,
Anh dánh với Nam-fi-châu
1904, Nga dánh với Nhật.
1912, Các nước Ban-kăng dánh nhau, vân v...
Thợ thuyền thấy vậy, thì biết rằng kác dế quốc chủ ngĩa sẽ kó trận dánh nhau lớn. Vậy nên kiếm kách zè trước di. Ngờ dâu dến 1914 kác nước dánh nhau, thì fần nhiều hội viên dệ-2 quốc-tế dều zúp cho dế-quốc chủ ngĩa, kông dảng nước nào kũng khuyên zân di dánh.
7/ Dệ tam quốc tế lập ra từ bao zờ?
Vì bọn hoạt dầu trong dệ-2 quốc tế dã fản mục dích hội mà hoá ra chó săn cho tư bản và d. q. c. n., hoá ra fản kách-mệnh; những ng:̀ chân chính k. M. như ông Lê-nin , ông Kác Li-ep-néc , Rô-za Luy-xăm-bua vân v... cho quốc-tế ấy như chết rồi, fải lập ra quốc-tế khác. Năm 1915 và 1916, những ng:̀ k. m. hội nhau tại nước Suít (Thụy Sĩ) sắp sửa lập dệ-3 quốc-tế, dể nối theo chủ ngĩa dệ-1 quốc-tế mà làm kộng sản kách-mệnh.
Năm 1917, Nga k. m. kộng sản thành
kông. Năm 1919, Dệ tam quốc tế thành lập tại Kinh dô Nga là Mos-ku (ngày 6 tháng 3). Khi khai hội lần dầu, kó dại biểu dảng kọng sản trong 24 nước zự-hội.
Trong lời tuyên ngôn dệ-3 quốc-tế xướng rõ ràng rằng (1) thế nào kũng dạp dổ tư bản chủ-ngĩa nhất thiết không dề-huề như dệ-2 quốc tế. (2) Thế nào kũng quyết làm cho chính quyền về tay kông nông
8/ Từ khi lập ra dến zờ (dầu năm 1927) Dệ-3 quốc-tế khai hội mấy lần?
Năm 1920 khai dại-hội lần thứ 2, kó 31 nước zự hội. Tụi hoạt dầu dệ-2 quốc tế thấy hội nầy mạnh, muốn xen vào dể "theo dóm ăn tàn", cho nên dại hội dặt ra kách tổ chức rất ngiêm; ai thừa nhận theo 21 diều quy tắc mới dược vào. (xem sau kùng doạn nầy)
Năm 1921, dại hội lần thứ-3. Từ lúc kó dệ tam quốc tế, thợ thuyền kác nước chia ra hai fái, fái theo kọng-sản (dệ-tam quốc tế) fái theo dề-huề (dệ nhị quốc tế) Vì vậy mà sức kém di; cho nên dại hội dịnh rằng khi fấn-dấu với tư bản thì hai fái fải
hợp sức nhau lại không dược chia bai.
Năm 1922, dại hội lần thứ 4. Nhân k. m. fong triều trong kác nước rầm rột, tư bản chủ ngĩa toan kùng dường, chúng nó lập ra dảng Fa-sis-ty, fản dối k. m. tợn lắm. Dại hội dịnh kách dối dãi dảng ấy.
Năm 1924, dại hội lần thứ 5, kó dến 61 nước zự hội. Vì nhiều ng.` lầm tưởng rằng tư bản lại tới hồi thịnh vượng như trước khi Âu-chiến. Dại hội dem chứng rõ ràng rằng thịnh vượng ấy là thịnh vượng zả; kỳ thực tư-bản trong thế zái gần dến mạt lộ, và kông nông k. m. fải sắp sửa ra tay.
8/ Dệ tam quốc-tế tổ-chức thế nào?
a) Mỗi năm hay kách vài năm, dại hội một lần. Dại hội kó quyền doán dịnh tất kả kác việc kác dảng trong kác nước.
b) Dại hội kử một hội trung-ương 24 ng.`. Hội nầy thay mặt dại-hội. Kác dảng trong kác nước dều fải theo mệnh-lịnh Trung-ương.
c) Kó thanh-niên bộ, dể xem về việc vận-dộng thanh-niên; Fụ nữ-bộ,
xem việc vận dộng fụ nữ. Á dông bộ xem về việc k. m. kác thuộc dịa bên Á-dông. Tuyên truyền, tổ chức, kứu tế vân v... dều kó một bộ riêng.
d) Dệ tam quốc tế là một dảng kộng sản thế zái. Kác dảng kác nước là như chi bộ, dều fải nge theo kế hoạch và qui tắc chung. Việc zì chưa kó mệnh lịnh và kế-hoạch dệ-3 quốc tế thì kác dảng khĝ dược làm.
10/ Dệ-1 q. t. và dệ-3 q. t. zống nhau kái zì? khác nhau kái zì?
Dệ-1 quốc-tế với dệ-3 q. t. khác nhau: (a) Dệ-1 quốc-tế nhỏ, dệ-3 quốc-tế to. (b) dệ-1 quốc tế chỉ lý-luận, dệ-3 quốc tế dã thực hành. (c) Dệ-nhất quốc không thống nhất, dệ-3 quốc-tế chỉ huy tất kả kác dảng kộng sản trong kác nước fải theo. (d) Dệ 1 kuốc tế chỉ nói: "Thế zái vô-sản-zai kấp liên hợp". dệ-3 quốc-tế nối thêm "Vô-sản zai kấp và zân tộc bị áp bức trong thế zái liên hợp lại". Dệ-nhất quốc-tế không bắt hội viên zúp zân thuộc dịa chống lại d. q. c. n.
như dệ-3 quốc-tế.
Ấy là vì hoàn kảnh hai quốc-tế ấy khác nhau. Như việc zân tộc bị áp-bức, dệ-1 quốc tế nói dến ít, vì lúc ấy dế-quốc chủ-ngĩa chưa fát dạt mấy. Vả lại dệ-3 q. t. sinh ra sau thì kó nhiều kinh ngiệm hơn dệ-1 quốc tế.
Dến như chủ ngĩa làm k. m. cho dến nơi, làm cho thế zái dại dồng, thì hai quốc-tế vẫn như nhau; chẳng qua dệ-1 quốc tế làm không dến nơi, mà dệ-3 quốc tế chắc là làm dược, nhờ nay Nga k. m. dã thành kông dể làm nền cho k. m. thế-zái.
10/ Dệ-2 quốc tế và dệ-3 quốc-tế khác nhau kái zì ?
Dệ-nhị quốc-tế trước vẫn là k. m., nhưng vì kỷ-luật không ngiêm, tổ-chức không khéo, dể tụi hoạt dầu xen vào nhiều quá; sau hoá ra fản k. m. Hai quốc-tế ấy khác nhau những dều sau nầy:
dệ-3 quốc-tế chủ trương dạp dổ tư-bản làm thế zái kách mệnh,
dệ-nhị quốc tế chủ trương dề-huề với tư-bản.
dệ-3 quốc tế zúp zân thuộc dịa chống lại d. q. c. n.
dệ-2 quốc tế zúp d. q. c. n. dè nén zân thuộc-dịa (Toàn quyền Varenne là hội viên dệ-2 quốc tế)
dệ-3 quốc tế zạy cho vô-sản zai kấp trong thế-zái — bất kỳ nòi zống nào, ngề-ngiệp zì, tôn záo zì — hợp sức làm k. m.
dệ-2 quốc-tế xui zân nước nầy chống zân nước kia; ngề ngiệp nầy chống ngề ngiệp khác.
Dệ tam quốc-tế, dối với Kách mệnh Anam thế nào ?
Xem trong kách tổ-chức dệ-3 quốc-tế, kó dặt ra một bộ riêng, chuyên ngiên kứu và zúp dỡ cho k. m. bên Á-dông.
Xem khẩu hiệu dệ-3 quốc tế, chẳng những rằng "vô-sản zai kấp" mà lại thêm kâu "...và zân tộc bị áp-bức trong thế zái liên hợp lại."
Xem qui-tắc dệ-3 quốc tế trong 21 diều, dều thứ 8 nói rằng: "Kác dảng kộng
sản, nhất là dảng Kộng sản Fáp... fải hết sức zúp zân thuộc dịa làm k. m.
Xem dương lúc Fáp dánh Maroc và Syrie vì zúp hai nước ấy mà dảng kộng sản Fáp hy-sinh mấy mươi dảng viên bị bắt, bị tù, dảng bị fạt hơn 100 vạn dồng-bạc.
Xem k. m. Nga zúp cho k. m. Tàu, Thổ-nhĩ-Kỳ, Péc-sia, Mông-kổ.
Lại xem kế-hoạch về vấn-dề thuộc dịa là tự tay ông Lê-nin làm ra.
Xem những việc ấy thì dủ biết rằng A-nam muốn k. m. thành kông, thì tất fải nhờ dệ-3 quốc-tế.
Fụ nữ quốc-tế
1/ Vì sao lập ra Fụ nữ-quốc-tế?
Ông Kác-mác nói rằng "Ai dã biết lịch sử thì biết rằng muốn sửa sang xã hội mà không kó fụ-nữ zúp vào, thì chắc không làm nổi. Xem tư tưởng và việc làm kủa dàn bà kon gái, thì biết xã hội tấn bộ ra thế nào?
Ông Lénine nói: "Dảng k. m. fải làm sao zạy cho dàn bà nấu ăn kũng biết làm việc nước, như thế k. m. mới gọi là thành kông."
Nhưng lời ấy không fải kâu nói lông bông. Xem trong lịch sử k. m. chẳng kó lần nào là không kó dàn bà kon gái tham za. K. m. Fáp kó những ng.` như kô học trò Chác-lốt Kóc-day rút zao dâm chết ng.` tể tướng hung bạo, như bà Lu-y Mi-sel ra zúp tổ chức Paris Công xã. Khi Nga k. m. dàn bà ra tình nguyện di lính; sau tính lại lính k. m. dàn bà chết hết 1854 ng.`
Nay k. m. Nga thành kông mau nh thế, dứng vững như thế, kũng vì dàn bà kon gái hết sức zùm vào. Vậy nên muốn thế zới K. M. thành kông, thì fải vận dộng dàn bà kon gái kông nông kác nước.
Vì vậy d-3 quốc tê tổ chức fụ nữ q. T.
2/ Lịch sử Fụ-nữ q. t. thế nào?
Năm 1910, bà Kờ-la-ra-zét-kin (kọng sản Dức) dề ngị trong dại-hội dệ nhị q. t. rằng: Mỗi năm dến ngày 8 tháng 3 thì làm một ngày fụ-nữ vận-dộng gọi là "Ngày dàn bà kon gái”. Sau ngày ấy dổi ra một tuần. Khẩu hiệu tuần ấy là: "Dòi quyền tuyển kử cho nữ zới".
Năm 1917, ngày 23 tháng 2, dàn bà ở kinh-dô Nga nổi lên "dòi bánh cho kon" và dòi "zả chồng chúng tôi lại cho chúng tôi" (vì chồng fải di dánh) sự bạo-dộng nầy làm ngòi cho k. m. Nga
Mồng 8 tháng 3 năm 1920. Dệ-3
q. T. fái bà Zét-kin tổ chức fụ-nữ q. T. Khẩu hiệu là: Dàn bà kon gái kông nông fải liên hiệp với d-3 quốc-tế, dể làm thế zái k. m.
Năm 1923, nữ zới Nga ăn mừng "ngày 8 tháng 3" thì mở 66 nhà nuôi trẻ kon, 36 ấu-trĩ-viên, 18 nhà nuôi dồng-tử, 22 nhà thương và nhà ngỉ, 15 nhà nuôi dàn bà sinh kữ, 15 nhà ăn chung cho 10000 ng.` ; 27 nhà Hiệp-tác-xã zùng dến 1.300 ng.` dàn bà làm kông, 11 kái kông-viên kó nhà ngỉ cho những ng.` kó bệnh.
3/ Kách tổ chức kủa fụ-nữ q. T. ra thế nào?
Qui tắc và chương trình thì dại-khái kũng như d-3 q. T. Nhưng bên nầy thì chỉ chuyên trách về mặt tuyên-truyền, tổ-chức và huấn luyện dàn-bà kon gái, và zúp về dường záo zục trẻ kon kông nông.
Mỗi dảng Kọng-sản fải kó một bộ fụ-nữ, trực tiếp thuộc về fụ-nữ q. t. Những dảng-viên dàn bà trong kácđa
Dảng fải theo mệnh lịnh q. T., khi fái di làm việc zì zẫu khó nhọc, nguy hiểm mấy kũng fải làm. Thí zụ: Dảng-viên A không fải là làm thợ, nhưng khi q. T. bảo fải xen vào làm việc trong lò máy nào dể vận-dộng fụ nữ trong ấy, thì tất fải bỏ ngề kũ mà vào làm trong lò máy.
Nói tóm lại là qui tắc rất ngiêm, hành dộng rất thống nhất, và việc làm kũng rất khó. Vì fần nhiều dàn bà kon gái kòn kó tư-tưởng thủ-kựu. Tuy vậy, ai kũng hết lòng, cho nên tiến bộ mau. Nhờ Fụ-nữ q. T. mà kác dảng kọng-sản mới lập ra như dảng ở Java , dảng viên dàn bà mỗi ngày một thêm nhiều.
Annam k. m. kũng fải kó nữ zới tham za mới thành kông, mà nữ-zới Annam muốn k. m. thì fải theo fụ-nữ q. T. chỉ bảo.
Kông Nhân quốc tế
1/ Lịch sử kông nhân q. t. thế nào ?
Trước fải biết qua lịch sử kông nhân vận dộng, sau sẽ nói dến lịch sử kông nhân q. t.
Lịch sử k. n. v. d. chia làm 3 thời kỳ: (a) Trước Âu-chiến, (b) Dương lúc Âu-chiến, (c) Khi Âu chiến rồi.
a/ Trước khi Âu chiến: Bên Âu và Mỹ kó chừng 16 triệu thợ thuyền kó tổ chức, và kó một hội gọi là "Vạn-quốc-kông-hội". Nhưng 16 triệu ng.` ấy khĝ vào v. q. k. h. kả. Những doàn thể vào lại chia ra nhiều fái biết:
1/ Kông-doàn chủ ngĩa Anh và Mỹ chỉ lo sao thợ thuyền sinh hoạt khá, mà khĝ nói dến dánh dổ tư-bản.
2/ Vô chính-fủ kông doàn kác nước La-tình [1] thì không muốn lập chính dảng.
▲ Fáp, Ý, Tây ban nha, Bồ-đào nha, những nước nói tiếng Latin
3/ Kải lương chủ ngĩa thì chủ trương kông hội nên zúp chính dảng, nhưng không nên hợp với chính dảng.
4/ Trung lập chủ ngĩa chủ trương rằng kông nhân không fải là nền k. m.
5/ Kộng sản chủ ngĩa , chủ trương dập dổ tư-bản, kông-nhân là nền k. m., fải kó chính dảng dể zắt kông hội làm k. m.
Vì mục dích và chủ ngĩa lộn xộn khĝ thống nhất như thế, cho nên hội khĝ kó lực lượng.
b) Khi Âu-chiến hội nầy di theo dệ-2 quốc tế, ngĩa là kông hội nước nào zùm tư bản nước ấy.
Vả lại, tiếng là vạn quốc, nhưng chỉ kó thợ thuyền Âu và Mỹ, kòn thợ thuyền Á, Fi, Úc thì không vào.
c) Sau nhi Âu chiến, fần thì thợ thuyền kực khổ, fần thì fong triều k. m. Nga, kông hội kàng ngày kàng to. Như:
năm 1913
năm 1919
Anh chỉ kó
4000.000 ng.`...
8000.000 ng.`
Năm 1913
Năm 1919
Fáp
1000000 ng.`
2500000 ng.`
Tất kả kác nước:
15000000 _
50000000 _
Công hội bên Á - dông kùng rầm rầm rột rột lập lên (Tàu, Nhật, Ân Dộ, Java, Fi-líp-pin van v...)
2/ Fong triều ấy kết quả ra thế nào ?
Tư bản kác nước thấy thợ thuyền thịnh thì sợ, và kiếm kách làm cho êm zịu xuống. Năm 1919 kó khai dại hội bên kinh dô Mỹ, dể zải quyết việc thợ thuyền trong thế zái. Trong hội ấy kó dại-biểu kác chính fủ, kác tư bản, và kác kông hội kác nước. Nhưng nó chỉ cho bọn d. 2 quốc tế dại biểu cho thợ thuyền. Nước nào kông nhân thịnh dã dòi dược 8 zờ (như Anh, Fáp), thì dại biểu chính fủ nước ấy yêu kầu kác nước kia kũng fải zùng 8 zờ làm lệ-chung (vì sợ tư-bản nước kia dược lợi hơn tư bản nước nó)
Sau tư-bản lập ra hội Vạn-quốc, lại lập thêm 1 bộ kông nhân, kó 12 dại biểu cho kác chính fủ, 6 dại biểu cho tư-bản, và 6 dại biểu cho thợ thuyền. Nó lại zắt mấy
anh kông tặc làm dại biểu thợ thuyền!
1/ Tư bản làm như vậy, thợ thuyền kác nước kó làm zì không?
Thợ thuyền kó 31 quốc tế.
29 q. t. ngề ngiệp, ngĩa là ngề ngiệp nào kó riêng kuốc tế ngề ngiệp ấy; 1 kuốc tế gọi là kuốc tế Am-tec-dam hay là kuốc tế " vang "; và 1 quốc-tế dỏ.
Q.t. ngề ngiệp kó dã lâu, ước chừng 20000000 hội viên. Trong 29 q. t. ấy, ngề sắt to hơn hết (3000000 ng.`) 2 là ngề than (2500000 ng.`) 3 là thợ làm nhà máy (2300000 ng.`) vân v...
Lúc Âu chiến, kác kuốc tế ấy kũng tan, Âu-chiến rồi lập lại, nhưng vì bọn hoạt dầu kầm quyền, nên kông việc khĝ ra zì. Như năm 1921, 1000000 ng.` dào than Anh bãi kông, vì ng.` dào than Mỹ Dức và kác nước không zúp mà thua. Qua năm 1922, 500000 thợ dào than Mỹ bãi kông, kũng vì không ai zúp mà thất bãi. Nói tóm lại là kác quốc tế ấy kó zanh mà không thực.
4/ Sao gọi là q. t. Am-tec-dam hay Vàng?
Vì q. t. ấy lập ra tại Am-tec-dam (kinh dô Ho-lăng). Trong tiếng mới, fản k. m. gọi là sắc-vàng; k. m. gọi là sắc-dỏ.
Năm 1919, kác kông-hội theo V. q. k. h. hội nhau tại Am-tec-dam lập lên q. t. nầy. Khi dầu rất to, nhưng sau nhiều kông-hội bỏ vào q. t. “dỏ”, nay chỉ kòn lại kông-hội 23 nước, tất kả 14.400.000 ng.`
Q. t. nầy theo bọn hoạt dầu d. 2 q. t. dề huề với tư bản, và làm nhiều việc fản k. m. như:
1/ Tán thành diều ước Véc-xây kủa d. q. c. n. bắt Dức dền 400.000.000 dồng.
2/ Dức khĝ gánh nổi, Mỹ lại dặt ra kế hoạch (gọi là kế hoạch Dạo Uy Tư ) bắt Dức dền 132.000.000.000 dồng. Kế hoạch ấy làm cho kông-nông Dức hoá ra nô-lệ. Thế mà q. t. Am-téc-dam kũng tán thành.
3/ Không cho kông hội Nga vào.
4/ Fản dối Kọng sản rất kịch-liệt, mà dối dãi Fa-sis-ty rất hoà bình.
5/ Sao gọi là kông-nhân q. t. Dỏ?
q. t. vàng dã dề huề với tư-bản, những thợ thuyền thiệt k. m. kiếm kách lập ra q. t. khác.
Năm 1920, tháng 7, chỉ kó mấy ng.` kông nhân Anh Ý Fáp Tây-ban-nha và Nga lập ra một kơ-quan tuyên truyền.
Năm 1921, dã kó nhiều kông-hội bỏ bên kia theo bên nầy, Ngày mồng 3 tháng 7 năm ấy, kông nhân q. t. Dỏ lập thành.
q. t. Dỏ theo về d. 3 quốc tế, quyết làm zai kấp k. m.
Nay dã kó kông-hội 47 nước, 11750000 ng.` vào.
Tháng 5 năm 1925 bên Á-dông kó những hội nầy vào:
Java
35000 ng.`
Kao-ly
5.000 _
Thổ-thị-kỳ
20000 _
Tàu
450000 ng.`
Nhật
32000 _
Mông kổ
5000 _
Anam
6/ Quốc-tế nầy dối với k. m. Anam ra thế nào?
Xem trong q. t. vàng không kó kông-
hội Á dông nào, q. t. Dỏ thì kó 8 hội thuộc dịa vào.
Khi thợ thuyền Java Ân dộ bãi kông, q. t. Dỏ hết sức zúp, kòn q. t. Vàng thì khĝ ngó dến.
Ở Tàu, thợ thuyền thượng-hải bãi kông hơn ba tháng, Hương kảng bãi kông hơn 1 năm rưỡi, q. t. Dỏ dã zúp tiền bạc, fái dại-biểu qua yên ủy, lại sức kông-hội kác nước zúp. q. t. Vàng chỉ in vài tờ tuyên ngôn rồi làm thinh.
Vậy thì biết nếu thợ thuyền An Nam biết tổ chức thì chắc q. t. dỏ sẽ hết lòng zúp cho mà làm k. m. Nhưng muốn ng.` ta zúp cho, thì trước mình fải tự zúp lấy mình dã
Kông sản thanh niên q. t.
1/ K. s. t. n. q. t. là zì
Trước kia kác dảng xã-hội kó xã-hội thanh-niên. Kác dảng ấy hợp lại thành dệ-2 quốc-tế. Kác thanh-niên ấy kũng tổ-chức xã-hội thanh-niên q. t. Khi Âu-chiến, fần nhiều dệ-2 q. t. dề-huề với tư bản, fần nhiều thanh-niên kũng bắt chước dề-huề.
Những ng.` thanh-niên k. m. bỏ hội ấy kũng như ông Lê-nin và những ng.` chân chính k. m. bỏ dệ-2 quốc-tế ra.
Dến tháng 11 năm 1919, thanh-niên k. m. 14 nước bên Âu hội nhau tại kinh dô Dức ( Bec-lin ) lập ra Thanh-niên Kọng-sản quốc-tế.
Năm 1921 dã kó thanh-niên 43 nước theo vào.
Năm 1922 kó 60 nước, 760000 ng.`
Năm 1924 kó hơn 1000000 (Thanh Niên Nga chưa tính.)
2/ Kách tổ chức ra thế nào ?
Dại khái kũng theo kách tổ-chức
dệ 3 q. t. Thanh niên kác nước khai dại hội, kử ra một hội viên; hội uỷ-viên kó quyền chỉ huy, và thanh niên kác nước nhất thiết fải theo kế-hoạch và mịnh lịnh hội ấy.
Ước chừng 16 dến 20 tuổi thì dược vào hội. Trước lúc hội cho vào thì fải thử, kông nông binh thì 6 tháng, học trò thì một năm, làm việc dược mới cho vào.
Mục dích k. s. t. n. q. t. là (1) thế zái k. m. (2) Bồi zưỡng nhân tài dể dem vào dảng kọng sản. (3) Chuyên môn về việc kinh tế và chính trị kó quan hệ cho bọn thanh niên. (4) Tuyên truyền tổ-chức và huấn-luyện bọn thợ thuyền, zân kày, học trò và lính thanh niên. (5) Fản dối mê-tín và khuyên zân chúng học hành.
3/ Kách họ làm việc thế nào ?
Nơi thì kông khai, như ở Nga, nơi thì nửa kông-khai, nửa bí mật, như ở kác nước Âu và Mỹ. Nơi thì bí mật như ở Kao-ly, Java vân v...
Tuyên truyền và tổ-chức thì theo hoàn
kảnh. fái ng.` lòn vào ở lính, hoặc làm thợ, hoặc di-kày, hoặc di học dể tuyên truyền và kiếm dồng chí. Khi kiếm dược một ít dồng chí rồi, thì lập ra tiểu tổ-chức. Hoặc lập ra hội học, hội dá bóng, hội chợi dể lựa dồng chí và tuyên truyền.
Nói tóm lại là họ làm hết kách dể xen vào trong zân chúng.
4/ K. s. t. n. dối với dảng kọng sản thế nào ?
2 doàn thể ấy dối với nhau theo kách zân chủ, ngĩa là khi dảng kó việc zì thì kó dại biểu thanh niên zự-hội. Khi thanh niên kó việc zì, thì dảng kó dại biểu zự hội. Dường chính trị, thì thanh niên theo dảng chỉ huy, nhưng việc làm thì thanh-niên dộc lập. Nếu dảng và thanh-niên kó việc zì không dồng-ý, thì kó hai quốc tế xử fân.
Thanh-niên Kọng-sản làm việc rất nỗ-lực, rất hi-sinh.
Trong năm 1921, Thanh-niên Dức chỉ
kó 27000 ng.` và Mỹ chỉ kó 4 chi bộ. Năm 1922, Dức dã kó dến 70000 ng.` và Mỹ kó dến 150 chi bộ.
Hồi lính Fáp dóng bên Dức, vì việc tuyên truyền, fản dối d. q. c. n. trong quân dội, mà 120 thanh-niên Fáp bị tù. Hồi Fáp dánh Maroc, kũng vì việc ấy mà hơn 3000 thanh-niên Fáp bị bắt.
Việc bãi khoá ở Tàu, vận dộng ở Kao-ly, bãi kông ở Anh, vân vân, Kọng-sản thanh niên dều dứng dầu di trước.
Ngày nay nước nào kũng kó T. n. k. s. Chỉ Anam là chưa!
Quốc tế zúp dỡ
1/ Quốc tế zúp dỡ là zì?
Năm 1921, nước Nga bị dại hạn mất mùa, zân chết dói nhiều. Dế-q. c. n. lợi zụng kơ hội ấy, bên thì muốn xui zân Nga nổi loạn, bên thì muốn kéo binh vào fá k. m. Nga. Fần thì dem kác tàu bè vây biển Nga, không cho kác tàu bè di lại chở dồ ăn bán cho zân Nga.
Những ng.` kó lòng tốt như ông Nan-xăn (ng.` khoa học rất kó zanh tiếng nước Nóc-ve , ông ấy di tàu bay qua Bắc-kực), và kác kông hội dều kó tổ-chức hội kứu tế di quyên tiền, dồ ăn, và áo quần gửi cho zân Nga. Nhưng vì tổ chức tản mác cho nên sức lực yếu.
Dệ-3 quốc-tế và kông nhân quốc-tế Dỏ (mới tổ chức) xướng lên lập một hội q. t. zúp dỡ, dể tập trung tất kả kác hội kứu tế lại. Dệ-2 quốc-tế và kông-nhân kuốc tế Vàng không chịu vào, lập riêng ra một hội kứu-tế riêng.
Tuy vậy, quốc-tế zúp dỡ kũng lập thành. Từ kuối năm 1921, dến
đến năm 1922, q. t. nầy quyên dược hơn 5000.000 dồng bạc, và 40000000 kilo dồ ăn cho zân Nga.
2/ Khi Nga khỏi dói rồi, q. t. nầy làm việc zì?
Nga khỏi dói rồi, q. t. nầy vẫn tiếp tục làm việc mãi. Bất kỳ xứ nào kó tai nạn zì, q. t. nầy dều ra sức zúp. Như năm 1923 Ai-lan (Irlande) mất mùa, mấy vạn zân kơm không kó ăn, áo khĝ kó mặc, nhờ q. t. qua zúp mà khỏi chết dói. Năm 1924, thợ thuyền Dức bãi kông hơn 60 vạn ng.` q. t. nầy lập ra nhà ăn không mất tiền mỗi ngày hơn 25000 ng.` thợ tới ăn. Lại lập ra nhà thương dể nuôi những ng.` bãi kông dau ốm; lập ra nhà nuôi trẻ kon kủa thợ thuyền; lập ra dội lữ-hành dem trẻ kon Dức qua gưởi cho kông-hội kác nước nuôi zạy. Lúc bãi kông gần rồi mới dem về.
Năm Nhật Bản kó dộng-dất, Tàu mắc lụt q. t. nầy kũng chở dồ ăn dồ mặc
và dồ làm nhà qua zúp.
Nói tóm lại là ở dâu mắc nạn lớn, là q. t. nầy dều zúp kả.
3/ Q. t. zúp dỡ lấy tiền dâu?
Q. t. nầy khĝ fải là một hội làm fúc fát chẩn và bố thí như kác hội kủa tư bản lập ra. Mục dích q. t. nầy là "thợ-thuyền và zân kày trong thế zái là anh em, khi anh em xứ nầy rủi ro, thì anh em xứ khác fải zúp dỡ", vậy nên, khi kó việc thì hội viên ra sức quyên, khi vô sự thì fải góp hội fí. Hội fí tuỳ theo hạng ng.`: như thợ thuyền làm ra dồng tiền zễ, thì dóng nhiều hơn, zân kày ít tiền thì dóng ít. Nhưng ai kũng fải dóng.
Vì q. t. kó chi bộ khắp kả 5 châu, và hội viên rất dông, nhất là ở Nga, cho nên chỉ hội fí góp lại kũng dã khá nhiều.
Q. t. lại dem tiền ấy làm ra hoa lợi, như mở sở kày, làm hát bóng, mở nhà
buôn, sở dánh ká vân. v... Fần nhiều những kông kuộc nầy dều là ở Nga. Chỉ một chợ dánh ká ở A-tra-kan mỗi năm dánh dược 4.5 triệu kilô ká
Tiền bán ra dều dể zành dể zúp dỡ cho thế zái kả.
4/ Q. t. nầy dối với k. m. kó ích zì?
Như nước Nam gặp lúc vữa dê vừa rồi, hay những khi dại hạn và lụt. Nếu q. t. biết, khắc kó zúp dỡ. Song 1º/ là vì zân ta chưa ai biết dến mà kêu van, 2º/ vì Fáp sợ q. t. làm cho zân ta biết kách thân-ái và liên-hợp kủa vô-sản zai kấp trong thế zái, 3º/ nó sợ tuyên truyền k. m. cho nên nó hết sức zấu zân ta không cho biết rằng trong thế zái kó một hội như thế và ngăn trở q. t. ấy lọt vào dến Anam.
Kái zì Fáp gét, tất là kó ích cho Anam.
Kòn như việc k. m., q. t. nầy kũng zúp dược nhiều. Xem như khi zân Nga dói, nhờ q. t. nầy mà không dến nỗi oắn chính fủ k. m. Thợ thuyền Nhật nhờ
q. t. nầy mà khôi fục dược kông hội lại mau. Thợ thuyền Dức nhờ q. t. nầy mà kứ việc fấn dấu vân.. v... thì biết rằng q. t. nầy sẽ kó ích cho k. m. Anam nhiều.
Quốc-tế kứu-tế Dỏ
1/ Quốc-tế kứu-tế dỏ là zì?
Q. t. zúp dỡ thì kứu-tế cho zân bị tai nạn, và kũng kứu tế cho những ng.` chính-trị fạm nữa. Quốc tế kứu-tế Dỏ thì chuyên môn zúp dỡ cho chính trị fạm mà thôi.
Bây zờ là hồi tranh dấu; vô-sản thì tranh-dấu với tư-bản; zân bị áp-bức thì tranh dấu với dế-quốc chủ ngĩa. Tư bản và d. q. c. n. về một fe, vô sản và zân bị áp bức về một fe. 2 fe ấy kũng như hai quân dội dánh nhau. Quân dội k. m. thì theo kờ dệ-3 quốc tế. Quân fản kách-mệnh thì theo kờ bọn nhà zàu. Dánh nhau thì chắc kó ng.` fải bắt, ng.` bị thương, ng.` bị chết. Quốc tế kứu tế Dỏ là như kái nhà thương dể xăn sóc cho những người bị thương; zùm zúp cho những ng.` bị bắt, trông nom cho cha zà mẹ yếu vợ zại kon thơ kủa những ng.` dã tử-trận cho k. m.
2/ Q. t. k. t. D. lập ra bao zờ ?
Năm 1923, Dệ-3 q. t. khai dại hội, kó hội "bị dày chung thân" và hội "những ng.` kọng sản zà" dề ngị, và dệ-3 q. t. tán thành lập ra Q. t. k. t. dỏ. Trước hết lập ra tổng-bộ tại Nga. Bây zờ nước nào kũng kó chi-bộ. (chỉ kó Anam chưa)
Nga bây zờ kó 50000 fân bộ và 9 triệu hội viên. Tất kả kông-nhân và nhiều zân kày vào hội ấy, hoặc vào từng ng.`, hoặc kả doàn thể. Tất kả kác ng.` Kọng sản và kọng sản thanh niên dều fải vào hội ấy.
Khi mới lập ra ba tháng dầu dã quyên dược 300000 $ . Bốn tháng sau thì quyên dược 4000000 dồng. Ở tỉnh Quảng-dông, Tàu mới lập chi bộ dc 6 tháng mà dã dược 250000 hội viên.
Xem thế thì biết q. t. ấy fát triển rất chóng.
3/ Q. t. zúp kách thế nào?
Khi những ng.` k. m. hoặc bị
duổi, hoặc bị bắt, hoặc bị tù, hoặc bị chết, thì q. t. zúp dỡ (1) chính trị (2) kinh tế (3) vật chất (4) tinh thần.
a/ Zúp chính trị = Như kó ng.` bị bắt bị zam, thì q. t. sức cho kác chi bộ khai hội và tuần hành thị uy. Như vừa rồi kó hai ng.` k. m. Ý bị bắt tại Mỹ, toan fải án chết. Q. t. sức chẳng những là thợ thuyền Mỹ làm như thế, mà lại nước nào xứ nào kó lĩnh-sự Mỹ thì thợ thu. dều khai hội tuần-hành và tuyên-ngôn rằng: Nếu chính fủ ziết hai ng.` ấy, thì thợ thuyền Mỹ bãi kông, và thợ thuyền thế zái sẽ tẩy chay Mỹ. Mỹ thấy vậy thì không zám làm tội hai ng.` ấy.
b/ Zúp kinh-tế — Hễ bị zam thì thường ăn uống kực khổ, kòn vợ kon kha mẹ ở nhà thì không ai nuôi. Q. t. gưởi tiền cho dễ mua dồ ăn trong nhà zam, và zúp cho ng.` nhà ít nhiều dể khỏi fải dói rách. Như vậy thì những ng.` bị zam kầm dã khỏi kực khổ quá, mà lại vui lòng. Hoặc q. t. xuất tiền thuê thầy kiện dể chống án cho. Hoặc gởi áo quần sách vở cho.
c/ Zúp tinh thần = Hoặc fái ng.` hoặc gưởi thơ dến thăm 1/ ng.` ở zam biết rằng mình tuy hi-sinh cho quần chúng mà quần chúng không quên mình, thế thì trong lúc bị zam dã không buồn sau dược khỏi lại kàng hết sức. 2/ là ng.` ta biết rằng mình tuy fải zam một nơi, nhưng kông việc k. m. vẫn kứ fát triển, vẫn kó ng.` làm thế cho mình.
4/ K. m. Anam nên theo quốc tế nầy không ?
Nên lắm. K. m. A-nam kũng là một bộ fận trong k. m. thế-zái. Ai làm k. m. trong thế zái dều là dồng-chí kủa zân Anam kả. Dã là dồng-chí, thì sung sướng kực khổ fải kó nhau. Huống zì, zân Anam là dương lúc tranh dấu với d. q. c. n. Fáp, chắc là về sau sẽ kó nhiều ng.` k. m. fải hi-sinh, fải khốn khổ, fải kần anh em trong thế zái zúp zùm.
Kách tổ chức kông hội.
1) Tổ chức kông hội làm zì?
Tổ chức kông hội trước là dể cho kông nhân di lại với nhau cho kó kảm tình, 2 là dể ngiến kứu với nhau, 3 là dể sửa sang kách sinh hoạt kủa kông nhân cho khá hơn bây zờ, 4 là dể zữ zìn lợi quyền cho kông nhân, 5 là dể zúp cho quốc zân, zúp cho thế zái.
Di lại khĝ fải là bữa nầy ng:̀ A kó zỗ chạp thì ng:̀ B tới ăn; mai ng:̀ B kó kúng quảy lại mời ng:̀ C tới uống rượu. Nhưng di lại dể bày vẽ cho nhau dều khôn lẽ fải, dể zao hoán trí thức cho nhau.
Ngiên kứu chẳng những là zờ sách vở, zở báo ra zảng; nhưng fải bàn bạc kách fấn dấu với tư bản và dế quấc chủ ngĩa.
Sửa sang kách sinh hoạt như lập hiệp tác xã, mở hội học, hội chơi cho kông nhân, vân. vân.
Zữ zìn lợi quyền, là khi hội dã kó thế lực rồi, thì dòi thêm tiền kông, bớt zờ làm, vân vân.
Zúp cho quốc zân và thế zái là dem lực lượng thợ thuyền K. M. làm cho ai kũng dược
bình dẳng tự zo như thợ thuyền Nga dã làm từ năm 1917.
2) Cách tổ chức kông hội thế nào?
Tổ chức kó 2 kách, kách ngề-ngiệp và kách sản-ngiệp.
Ngề-ngiệp là ai làm ngề zì thì vào hội ngề ấy. Như thợ may vào hội may, thợ rèn vào hội rèn.
Sản ngiệp là bất kỳ ngề zì, hễ làm 1 chỗ thì vào 1 hội. Như việc xe lửa, ng:̀ dốt than, ng:̀ sơn xe, ng:̀ fát vé, ng:̀ koi dường, ng:̀ kầm máy; tất kả nhập vào 1 kông hội xe lửa.
Tổ chức theo kách sản ngiệp thì mạnh hơn, vì thống nhất hơn. Thí zụ khi xe lửa muốn bãi kông, nếu hội là sản-ngiệp thì hội viên dều fải bãi kông hết, thì tư bản sợ hơn. Nếu hội là ngề-ngiệp, thì kó khi ng:̀ dốt lửa bãi kông mà ng:̀ kầm máy khĝ, hoặc ng:̀ fát vé bãi kông mà ng:̀ làm ga khĝ, thế thì sức bãi kông yếu di.
3) Một ng:̀ kông nhân kó thể vào 2 hội khĝ?
Khĝ. Nếu hội ấy là ngề ngiệp, thì chỉ
những ng:̀ dồng ngề ngiệp dược vào; ai dã vào hội sản-ngiệp rồi thì khĝ dược vào hội ngề ngiệp nữa. Thí zụ: Xe lửa dã tổ chức theo sản-ngiệp, mấy ng:̀ thợ mộc dã vào hội ấy rồi. Trong xứ ấy lại kó 1 hội thợ mộc khác, những ng:̀ thợ mộc trong hội xe lửa khĝ dược vào.
Trong 1 ngề hoặc 1 sản ngiệp kũng khĝ dược lập 2 hội.
Nhưng mà 1 kông hội kó fép vào 2 tổng kông hội. Thí zụ: Hội xe lửa Hanoi dã vào Tổng kông hội xe lửa Anam, lại vào Tổng kông hội Hanoi.
Nói tóm lại là doàn thể thì kó fép vào nhiều Tổng kông hội mà từng ng:̀ thì chỉ dược vào 1 hội mà thôi. Nếu zái hạn nầy khĝ ngiêm, thì sau hay bối rối.
4) Kông hội với chính dảng khác nhau thế nào ?
Kông hội chú trọng mặt kinh tế hơn. Dảng chú trọng mặt chính trị hơn. Ai là thợ thuyền thì dược vào hội, zù tin fật, tin dạo, tin kọng sản, tin vô chính fủ, tin zì kũng mặc, miễn là theo dúng quy tắc hội là dược.
Dảng thì bất kỳ ng:̀ ấy làm ngề zì, thợ
thuyền hay là zân kày, học sinh hay là ng:̀ buôn, miễn là ng:̀ ấy tin theo chủ ngĩa dảng, fục tùng fép luật dảng thì dược vào.
Ai vào kả dảng và hội, chính trị thì theo dảng chỉ huy, mà kinh tế thì theo kông hội chỉ huy. Dảng viên ai kũng fải vào hội dể mà tuyên truyền chủ ngĩa kủa dảng. Nhưng khĝ fải hội-viên nào kũng vào dược dảng.
5) Kái zì là Hệ thống kủa kông hội?
Hệ thống là kách tổ chức ngang hay là zọc.
Ngang là như trong một tỉnh kó hội thợ rèn, hội thợ may, hội thợ mộc, hội thợ nề, vân. vân, tất kả kác hội tổ chức thành tỉnh tổng kông hội; hội nào kũng bình dẳng, bằng ngang nhau.
Zọc là như mỗi huyện kó một hội thợ may, 4, 5 hội huyện tổ chức một hội thợ may tuyền tỉnh, tất kả hội thợ may trong mấy tỉnh tổ chức một hội thợ may kả nước. Ấy là zọc, ngĩa là từ zới lên trên.
Dã ngang lại zọc, thế thì theo mệnh lịnh tổng kông hội ngang hay là tổng kông hội zọc?
Nếu quan hệ về sản-ngiệp thì theo mệnh lịnh zọc. Nếu quan hệ về dịa-fương thì theo mệnh lịnh ngang.
6) Muốn hội vững bền thì fải tránh những việc zì?
Dã vào kông hội thì (1) nên bỏ zới hạn xứ sở, ngĩa là chớ fân biệt ng:̀ nầy là Trung-kỳ, ng:̀ kia là Nam-kỳ, ng:̀ nọ là Bắc-kỳ. Và kũng khĝ nên chia ra ng:̀ Anam, ng:̀ Tàu hay là ng:̀ nước nào. Dã 1 ngề 1 hội tức là anh em kả, fải xem nhau như ng:̀ một nhà.
(2) Dàn ông dàn bà dều fải bình dẳng.
(3) Chớ kó bỉ thử, như mình khéo hơn, lương kao hơn, mà khinh ng:̀ vụng và ăn tiền ít.
(4) Chớ kậy mình là nhiều tuổi mà muốn làm dàn anh.
(5) Chớ cho bọn tư-bản vào hội.
7) Fải tổ chức thế nào cho kiến kố?
Kông hội là (văn bản không rõ) kơ quan kủa kông nhân dể chống lại tư bản và d. q. c. n. cho nên tổ chức fải ngiêm nhặt, chỉ huy fải mau mắn, làm việc fải kín dáo. Muốn dược như thế thì fải tổ chức như quân dội.
Quân lính thì kó dội ngũ.
Thợ thuyền fải kó tiểu tổ, chi bộ.
Thí zụ trong tỉnh kó 5 nhà máy zệt vải, mỗi nhà máy fải kó 1 chi bộ. Trong mỗi khi bộ lại chia
làm mấy tiểu tổ; mỗi chi bộ fải kử 3 hoặc 5 ng:̀ làm uỷ viên; (fần nhiều nên kử những ng:̀ làm trong lò dã lâu, thuộc tình hình nhiều) mỗi tiểu tổ fải kử một tổ trưởng. Mỗi tiểu tổ khĝ dược quá 10 ng:̀.
Tiểu-tổ theo mệnh lịnh chi bộ, chi bộ theo tỉnh hội, tỉnh hội theo quấc hội. Có thứ tự như thế thì trong hội kó mấy mươi vạn ng:̀ chỉ huy kũng zễ, và hành dộng kũng nhất trí.
8) Tiểu tổ làm những việc zì?
Kây kó nhiều rễ mới vững, hội kó nhiều tiểu tổ mới bền. Tiểu tổ fải (1) huấn luyện và fê bình anh em, (2) thi hành những việc hội dã dịnh, (3) bàn bạc việc hội, (4) diều tra tình hình trong lò máy, (5) dề ngị những việc hội nên làm, (6) thu hội fí, (7) báo káo những việc làm cho chi bộ, dể chi bộ báo káo cho tỉnh bộ, vân vân.
Chi bộ nhiều ng:̀ khó khai hội, khó xem xét. Tiểu tổ ít ng:̀, làm gần nhau, quen biết nhau, cho nên xem xét, huấn luyện, làm việc và khai hội zễ bí mật hơn và mau mắn hơn. Tiểu tổ là kó ích như thế. Vả lại nếu chính fủ kấm kông hội, mà tiểu tổ khéo tổ chức, thì kông hội kứ tiến bộ, kứ làm việc dược. Vậy cho nên ng:̀ ta gọi tiểu tổ là
gốc kủa hội.
9) Thứ tự trong kông hội thế nào?
Tiểu tổ lên chi bộ.
Nếu trong tỉnh nhiều lò máy, 4, 5 chi bộ tổ chức 1 bộ uỷ-viên (4, 5 lò ấy mỗi lò kử 1 hoặc 2 ng:̀).
Bộ uỷ-viên lên tỉnh hội.
Tỉnh hội lên quấc hội.
Ấy là thứ tự tổ chức. Kòn quyền bính thì về đại hội, ngĩa là tất kả hội viên khai hội bàn dịnh. Nếu hội viên nhiều quá, khai hội khĝ tiện thì dịnh mấy ng:̀ kử một dại biểu zữ hội, ấy là dại biểu dại hội. Dại-hội ngị dịnh việc zì, thì chấp-hành-uỷ-viên-hội fải thi hành. Khi hội tan thì quyền về c. h. .y. v. h.
Dại-biểu dại-hội trong tỉnh 1 tháng khai hội 1 lần. Dại-biểu dại-hội trong nước, 1 năm 1 lần.
Dại biểu nên kử kông nhân làm, khĝ nên kử những ng:̀ chức việc trong hội. Khi khai hội, dại biểu fải báo káo tình trạng và ý kiến kủa kông nhân (khĝ fải ý kiến riêng mình), dề ngị và bàn bạc kác việc. Khai hội rồi, fải về báo káo việc hội cho kông nhân.
10) Kó việc zì thì zải quyết thế nào ?
Từ tiểu tổ dến dại hội dều theo kách zân chủ
tập trung. Ngĩa là kó việc zì thì ai kũng dược bàn, kũng fải bàn. Khi bàn rồi thì bỏ thăm, ý kiến nào nhiều ng:̀ theo hơn thì dược. Ấy là zân chủ. Dã bỏ thăm rồi, thì zao cho hội uỷ-viên làm, khi ấy thì tất kả hội viên fải theo mệnh lịnh hội ấy. Ấy là tập trung. Ai khĝ nge lời thì uỷ-viên-hội kó quyền fạt.
Gặp việc bất thường khĝ kịp khai hội, thì uỷ-viên kó quyền xử trí, sau báo káo cho hội.
Gặp việc bất thường lắm, thì hội uỷ-viên kó fép zao quyền cho 1 ng:̀, ng:̀ nầy kó quyền dộc doán; việc rồi báo káo với hội.
11) Sao hội viên fải nộp hội fí?
Có hội thì kó fí tổn, như thuê nhà, bút mực, vân vân, ấy là thường fí, hội viên fải gánh. Lại kó bất thường fí, như dể zành fòng lúc bãi kông hoặc zúp những hội khác bãi kông, hoặc zúp dỡ những ng:̀ trong hội mất việc làm, hoặc làm kác việc kông ích, vân vân. Nếu hội khĝ tiền thì làm khĝ dược. Cho nên hội viên fải « góp zó làm bão ».
Khi hội kó tiền thừa thãi, thì nên làm những việc nầy:
(1) Lập trường học cho kông nhân (2) lập trường
cho kon cháu kông nhân (3) Lập nơi xem sách báo (4) lập nhà thương cho kông nhân (5) lập nhà ngủ, nhà tắm, nhà hát (6) mở hiệp tác xã (7) tổ chức kông binh, dồng tử quân, vân vân.
Fải xem hoàn kảnh mà làm, chớ cho tư bản và d. q. c. n. chú ý. Hội tiêu tiền fải rất fân minh, cho hội viên dều biết. Hội fí khĝ nên thu nặng quá; fải theo sức hội viên.
12) Kách tổ chức bí mật thế nào?
Khi hội dược kông khai, kác tiểu tổ kũng fải zữ bí mật. Khi khĝ dược kông khai, thì fải mượn tiếng hợp tác xã, trường học, hoặc kâu lạc bộ (nhà xéc) vân vân, che mắt ng:̀ ta. Ở Tàu, ở Nhật nhiều nơi thợ thuyền lập nhà bán nước, ngoài thì bán bánh bán nước, trong thì làm việc hội. Thợ thuyền và uống nước ăn bánh, và bàn việc; cho nên ma tà mật thám khĝ làm zì dược. Kó nơi lại zả hội kúng tế hoặc hội chơi, vân vân dể che cho kông hội.
Lại khi mới gây zững ra, hoặc ở nơi thợ thuyền (văn bản không rõ) , fải tuỳ kơ ứng biến, khĝ nhất dịnh kứ theo kách thường.
Dại khái kách tổ chức kông hội fải thống nhất,
bí mật, ngiêm nhặt, thì hội mới vững vàng.
Tổ chức zân kày.
1) Vì sao fải tổ chức zân kày?
Nước ta kinh tế chưa fát dạt, trong 100 ng:̀ thì dến 90 ng:̀ là zân kày. Mà zân kày ta rất là kực khổ, ngề khĝ kó mà làm, dất khĝ dủ mà kày. Dến nỗi kơm khĝ dủ ăn, áo khĝ kó mặc.
Xem như Trung-kỳ, tất kả chừng 5.730.000 ng:̀ zân mà chỉ kó chừng 148.015 mẫu ruộng.
Trước năm 1926, Tây dồn diền dã chiếm mất 62.000 mẫu. Từ năm 1926, 175 thằng Tây zồn diền lại chiếm hết:
1.982
mẫu ở
Thanh-hoá,
35.426
—
Ngệ-an
17.076
—
Nha-trang
13.474
—
Fan-thiết
92.000
—
Kon-tôm
67.000
—
Dồng-nai
Như thế thì zân ta kòn ruộng dâu nữa mà kày!
2) Tây dồn diền choán ruộng kách thế nào?
Chúng nó zùng nhiều kách. Như tháng 6 năm 1922, 20 thằng Tây rủ nhau xin chính-fủ Tây mỗi thằng 3.000 mẫu trong Lục-tỉnh. Xin dược rồi nhóm kả lại thành ra 60.000 mẫu, 19 thằng bán lại
cho 1 thằng.
Tháng 8 năm 1926, nhà ngân hàng Dông-fáp xin 30.000 mẫu, trong dám dất ấy dã kó 6 làng Anam ở. Khi nhà ngân-hàng xin dc̣ rồi thì nó duổi zân ta di.
Nam-kỳ bị Tây dồn diền chiếm mất 150.000 mẫu ruộng tốt.
fần thì Tây dồn diền kướp, fần thì kác nhà thờ dạo chiếm. Kác kố dạo chờ năm nào mất mùa, dem tiền cho zân kày vay. Chúng nó bắt zân dem văn khế ruộng kầm cho nó và ăn lời thiệt nặng. Vì lời nặng quá, dến mùa sau trả khĝ nổi, thì kác kố xiết ruộng ấy dem làm ruộng nhà thờ.
3. Chính fủ Fáp dãi zân kày Anam thế nào?
Tư bản Tây và nhà thờ dạo dã choán gần hết dất ruộng; kòn zư dược miếng nào thì chính fủ lại dánh thuế thiệt nặng, mỗi năm mỗi tăng. Như mỗi mẫu ruộng tốt mỗi năm tất kả hoa lợi dược chừng 25 dồng, Tây nó dã lấy mất 2 dồng 5 hào thuế, ngĩa là 10 fần nó lấy mất 1.
Nếu tính tiền thuê trâu bò, mua fẩn tro, mướn làm, tiền ăn uống, thì mỗi mẫu mỗi năm dã
hết chừng 30 dồng. Ngĩa là zân kày dã lỗ mất 5 dồng, mà chính fủ lại kòn kẹp lấy cho dược 2 dồng rưỡi.
Chẳng thế mà thôi. Zân ta kày ra lúa mà khĝ dược ăn. Dến mùa thuế thì bán dổ bán tháo dể nộp thuế. Tây nó biết vậy thì nó mua rẻ dể nó chở di bán kác xứ, mỗi năm nó chở hết 150 vạn ton. Nó chở di chừng nào, thì gạo kém chừng ấy, thì zân ta chết dói nhiều chừng ấy.
4) Bây zờ nên làm thế nào?
Sự kực khổ zân kày Anam là:
(1) Ruộng bị Tây choán hết, khĝ dủ mà kày.
(2) Gạo bị nó chở hết, khĝ dủ mà ăn.
(3) Làm nhiều, dược ít, thuế nặng.
(4) Lại thêm nước lụt, dại hạn, vỡ dê, mất mùa.
(5) Dến nỗi chết dói, hoặc bán vợ dợ kon, hoặc dem thân làm nô lệ như những ng:̀ nó chở di Tân-thế-zới .
(6) Nào là chính trị áp bức (Thử hỏi zân kày ta kó quyền chính trị zì?), văn hoá áp bức (zân kày ta dược mấy ng:̀ biết chữ, trong làng dược mấy trường học?)
Nếu zân kày Anam muốn thoát khỏi vòng kay dắng ấy, thì fải tổ chức nhau, dể kiếm dường
zải fóng.
5) Kách tổ chức zân kày thế nào?
Kách tổ chức dại khái như sau nầy:
(1) Bất kỳ dàn ông dàn bà, từ những ng:̀ tiểu diền chủ cho dến những zân kày thuê kày rẽ, từ 18 tuổi trở lên thì dược vào. (Những ng:̀ dại dịa chủ, mật thám, kố dạo, say mê rượu chè, kờ bạc và a-fiến thì chớ cho vào hội)
(2) Ai vào fải tình nguyện zữ qui tắc hội, và fải kó hội viên kũ zái thiệu.
(3) Làng nào dã kó 3 ng:̀ tình nguyện vào hội thì tổ chức dược 1 hội làng, 3 làng kó hội thì tổ chức hội tổng, 3 tổng kó hội thì tổ chức hội huyện, 3 huyện kó hội thì tổ chức hội tỉnh, 3 tỉnh kó hội thì tổ chức hội nước.
(4) Kòn kách khai hội, tổ chức kác bộ làm việc, tuyển kử, dề ngị, zải quyết, báo káo thì kũng như kông hội.
6) Hội zân kày nên dặt tiểu tổ hay khĝ?
Zân kày trong làng khĝ xúm xít dông dúc như thợ thuyền trong lò máy, cho nên hội zân kày làng thế cho tiểu tổ; ng:̀ uỷ-viên thế cho tổ trưởng kũng dược.
Uỷ-viên bên thì chỉ huy cho hội viên làm việc, bên thì thi hành mệnh lịnh từ thượng kấp truyền dến, bên thì báo káo việc dại hội với hội viên, bên thì báo káo kông việc hội viên với dại hội.
Kác hội viên thì fải (1) Kiếm hội viên mới, (2) diều tra kách ăn làm và kác việc trong làng (3) dề xướng làm kác hợp tác xã (4) hết sức mở mang záo zục, như lập trường, tổ chức nhà xem sách, vân vân, (5) khuyên anh em zân kày kấm rượu, a-fiến, dánh bạc, (6) dặt hội kứu tế, vân vân. Nói tóm lại là kiếm làm những việc kó ích cho zân kày, kó lợi cho nòi zống.
7) Nếu khĝ kó tiểu tổ sao zữ dược bí mật?
Ấy là nói về lúc bình thường, kó lẽ kông khai dược. Nếu lúc fải zữ bí mật, thì (1) fải zùng kách tiểu tổ, (2) chớ gọi là hội zân kày, nhưng gọi là fường lợp nhà, fường dánh ká, fường chung lúa, vân vân dể mà che mắt thiên hạ. Vả trong làng xã Anam hiện bây zờ kũng kó nhiều fường hội như thế, muốn tổ chức zân kày thì nên theo hoàn kảnh mà lợi zụng những fường ấy. Kốt làm sao cho ng:̀ ngoài dừng chú ý là tốt.
Khi hội dã vững, hội viên dã dông, lại nên dặt kác bộ chuyên môn như:
Bộ tập thể thao.
Bộ kải lương ngề kày kấy.
Bộ ng:̀ kày thuê (di kày thuê gặt mướn cho ng:̀ ta, mình khĝ kó dất ruộng trâu bò zì kả)
Bộ ng:̀ kày rẽ.
Bộ thủ-kông ngiệp (thợ thuyền trong làng tuy khĝ kày ruộng, hoặc nửa kày nửa thợ, kũng fải cho vào hội zân kày).
Bộ thanh-niên, bộ fụ-nữ, bộ záo-zục, vân vân.
8) Có nông hội rồi dã khỏi những sự kực khổ nói trên chưa?
Sự tự zo, bình dẳng fải kách mệnh mà lấy lại, hội nông là một kái nền kách mệnh kủa zân ta. Nếu thợ thuyền và zân kày trước tổ chức kiên kố, sau dồng tâm hiệp lực mà K. M. thì sẽ khỏi những sự kực khổ ấy. Zẫu chưa K. m. dược ngay, kó tổ chức tất là kó ích lợi. Như mỗi năm Tây nó bắt zân ta hút 150 vạn kilô a-fiến, nó lấy 1.500 vạn dồng lời. Nó bắt ta mua 173.000.000 lít rượu, nó lấy 1.000 triệu fờ-răng lời. Nó và lấy lời và làm cho ta mất nòi mất zống. Nếu zân kày tổ chức mà khuyên nhau dừng uống rượu, dừng hút a-fiến, thì dã kứu dược nòi zống khỏi mòn mỏi, mỗi năm lại khỏi dem
1.000.000.000 fờ-răng và 15.000.000 dồng bạc kúng cho Tây. Tây nó áp bức ta vì ta khĝ thương yêu nhau, vì ta ngu zốt, kó hội hè rồi trước là kó tình thân ái, sau thì khuyên nhau học hành. Chúng ta dã biết « K. M. » tinh thần, « K. M. » kinh tế, thì « K. M. » chính trị kũng khĝ xa.
Hợp tác xã
1/ Lịch sử
Hợp tác xã dầu hết sinh ra ở bên Anh. Nǎm 1761, mấy ng.` thợ zệt vải rủ nhau lập ra 1 kái hội "làm vải cho tốt và bán zá trung bình trong làng xóm".
Nǎm 1777, một hội khác lập ra. Sau kòn nhiều hội lập ra nữa, nhưng chẳng dược lâu.
Nǎm 1864, một hội mới lại lập ra dược 999 dồng vốn. Dến nǎm 1923, thì hội nầy kó 5673.245 dồng vốn và tiền buôn bán di lại dc̣ 47.777.000 dồng, 14 chiếc tàu, và 5000 mẫu vườn chè (trà), 6 ng.` dại biểu làm hạ ngị-viện, 4580.623 ng.` hội viên.
Hợp tác xã bây zờ bên Nga lớn nhất, thứ 2 dến Anh (tiêu fí hợp tác) Thứ 3 Fáp (sinh sản h. t.) Thứ 4 Dan-mác (nông zân h. t. Thứ 5 Dức (ngân hàng hợp tác)
Ở Nhật kó một hội khi mới lập
chỉ kó 1840 dồng vốn kách tám nǎm dã kó 370000 dồng.
2/ Mục dích
Tuy kách làm thì kó khác nhau ít nhiều, nhưng mục dích thì nước nào kũng như nhau. Mục-dích ấy thì trong lời tuyên ngôn kủa Hợp tác xã Anh dã nói: "Kốt làm cho những ng.` vô sản zai kấp hoá ra anh em. Anh em thì làm zùm nhau, nhờ lẫn nhau. Bỏ hết thói tranh kạnh. Làm sao cho ai trồng kây thì dược ǎn trái, ai muốn ǎn trái thì zùm vào trồng kây".
Hồi bây zờ tư bản và d. q. chủ ngĩa bác tước zân chẳng sót kách zì, chúng nó lấy tiền zân trở lại áp bức zân, chúng nó dã rán sành ra mỡ, lại kòn "lấy gậy thầy dánh lưng thầy" cho nên hợp tác xã trước là kó ích lợi cho zân, sau là bớt sức bóp nặn kủa tụi tư-bản và d. q. c. n.
3/ Lý luận
Tục ngữ Anam kó những kâu: "Nhóm lại thành zàu, chia nhau thành khó" và "1 kây làm chẳng nên non, nhiều kây nhóm lại thành hòn núi kao". Lý-luận Hợp tác xã dều ở trong những dều ấy.
Nếu chúng ta dứng riêng ra, thì sức nhỏ, mà làm không nên việc. Thí zụ mỗi ng.` mang một kái kột, 1 tấm tranh ở riêng mỗi ng.` một nơi, thì lều chẳng ra lều, nhà chẳng ra nhà.
Nhóm những kột ấy, tranh ấy, sức ấy, làm ra một kái nhà rộng rãi bề thế rồi anh em ở chung với nhau. Ấy là hợp tác.
Lại thí zụ 10 ng.` muốn ǎn kơm, mỗi ng.` riêng một nồi, nấu riêng một bếp, nấu rồi ǎn riêng; ǎn rồi ai nấy zọn zẹp riêng kủa ng.` nấy, thế thì mất biết bao nhiêu kủi, nước, kông fu và thì zờ.
Hợp tác xã là "góp gạo thổi kơm chung" cho khỏi hao kủa tốn kông lại kó nhiều fần vui vẻ.
4/ Mấy kách H. t. x.
Hợp-tác-xã kó 4 kách: (1) H. T. X. tiền bạc. (2) H. T. X. mua. (3) H. T. X. bán (4) H. T. X. sanh sản.
Trước khi nói rõ những hợp tác ấy là thế nào, chúng ta fải biết rằng: a/ Hợp tác xã khác hội buôn, vì hội buôn lợi riêng, H. T. X. lợi chung. b/ H. T. X. tuy là dể zúp dỡ nhau, nhg không zống kác hội từ thiện. Vì kác hội ấy kó tiêu di mà khĝ làm ra , và zúp dỡ bất kỳ ai nhưng kó ý bố thí, H. t. xã kó tiêu di, kó làm ra, chỉ zúp cho ng.` trong hội, nhưng zúp một kách bình dảng , một kách "k. m." ai kũng zúp mà ai kũng bị zúp.
5/ Hợp-tác-xã tiền bạc
Hay là ngân hàng kủa zân; zân kày và thợ thuyền chung vốn lập ra, (1) hội viên thiếu vốn làm ǎn (vay về tiêu xài thì không cho) thì dến vay dược lời nhẹ. (2) Hội viên kó zư zật ít nhiều, thì dem dến gưởi, dược sinh lợi.
Zân ngèo, ng.` kó mà góp thì ít,
ng.` muốn vay thì nhiều, vậy thì thế nào lập dược ngân hàng? Muốn lập dược fải kó ba dều: a/ tiền vốn — Nếu 1 ng.` bỏ vào 1 dồng, 1000 ng.` dã dược 1000 $ . Kó 1000 vốn, lưu thông khéo thì kũng bằng 10000 $ . b/ Lưu thông — Nếu mỗi ng.` zữ lấy một dồng, thì 1.000 $ ấy kũng tiêu mất. Nếu góp lại, tháng dầu cho A vay 100 hẹn 6 tháng trả; tháng 2 cho B vay 100 vân vân... chuyển di mãi, lưu thông mãi, kả lời dến vốn, mỗi tháng mỗi nhiều, và zúp dược hội viên kũng mỗi ngày một nhiều thêm. c) Tín zụng — Làm kó bề thế cho ng.` ta tín zụng, thì zao zịch zễ. Vậy thì vốn tuy ít mà zùng dược nhiều.
6/ Htx mua
Nhà nào kũng không làm dủ dồ zùng dược, chắc fải di mua. Mua nhiều (mua sỉ) thì chắc rẻ hơn mà dồ tốt hơn. Mua lẻ thì dắt mà dồ thì xấu.
Nhưng thợ thuyền và zân kày lấy tiền dâu mà mua sỉ? Mua dược, một nhà zùng kũng không hết. Cho nên fải chịu thua thiệt mãi.
Nếu nhiều nhà góp lại, mua sỉ về chia nhau, thì dã dược rẻ, dồ lại tốt, lại khỏi mất thì zờ.
Thí zụ: Mỗi thùng zầu lửa zá ba dồng, dược 50 litres. Nhà buôn mua về kiếm kách fa fết thành ra 53 litres. Zân mỗi nhà fải kó một ng.` xách chai di chợ mua mỗi litres, fải trả một hào, zầu dã xấu, thắp lại mau hết. Tính lại nhà buôn lời:
1 kái thùng
0 $ .20
23 litres zầu
2.30
Kọng kả
2 $ .50
53 nhà zân lỗ: 2 $ .50 và 53 zờ dồng hồ.
Nếu 53 nhà ấy góp nhau fái một ng.` di mua một thùng, thì dã khỏi mất 2 $ .50, lại lời dược 53 zờ. Dem 53 zờ ấy làm việc khác, lại kàng lời nữa.
7/ Htx bán
Mua kàng nhiều kàng rẻ, bán kàng nhiều kàng dắt. Mua kàng ít kàng dắt, bán kàng ít kàng rẻ. Ai kũng biết như vậy. Nhưng zân ngèo kó dồ dâu mà bán nhiều. Vả lại khi dã dem rổ khoai thúng lúa di chợ, thì dắt rẻ kũng muốn bán cho xong, khĝ lẽ mang di mang về mãi. Fần thì sợ mất kông, fần thì sợ mất thuế, fần thì sợ hao mòn. Nhà buôn biết vậy, lại kàng bắt bí trả rẻ.
Lại thí zụ: 53 nhà kó 53 thúng lúa, cho 53 ng.` dem di bán, fải nộp 53 lần thuế; dong di dong lại dổ tháo mất 53 nắm, nhà buôn bắt bí trả rẻ mất 53 xu (mỗi thúng một xu) Zời nắng, 53 ng.` fải uống 53 xu nước, vân v... Tính lại, thua thiệt biết chừng nào?
Nếu 53 nhà ấy kó HTX bán, thì lời biết bao nhiêu?
Htx sinh sản
Hợp tác nầy là dể zúp nhau làm ǎn. Thí zụ: zân kày mỗi nhà kó 1 kon bò, fải kó một thằng bé chǎn, fải kó một kái ràn, lôi thôi biết chừng nào? Lại như những nhà không kó, � mùa kày fải thuê trâu. Mỗi nhà fải tự sắm lấy kày, bừa, kuốc, liềm, vân v... khi kày mẻ kuốc kùn chưa kó tiền mua thì fải ngồi chịu. Nếu chung nhau mua trâu, mua dồ kày, ai zùng dến thì fải nộp ít nhiều, như thí há chẳng hơn sao?
Lại như trồng ra bông; nhưng khĝ kó bàn dánh bông, khĝ kó dồ kéo sợi, fải dem bông bán rẻ. Nếu góp nhau làm hợp tác xã, mua dủ dồ mà làm, thì kông ít mà lợi nhiều.
Nói tóm lại là htx rất kó lợi cho nên zân kác nước làm nhiều lắm. Thử xem kác hàng buôn sở zĩ mà zàu kó, chẳng qua nó bớt ngược bớt xuôi kủa zân. Htxã là dể cho khỏi
bị hàng buôn ǎn bớt.
9/ Nhà buôn lấy lời
Nhà buôn kiếm dược lời là vì ng.` làm ra dồ và ng.` zùng dồ, ng.` mua và ng.` bán kách xa nhau, fải nhờ nhà buôn dứng zữa, nó dã ǎn lời khi mua, lại ǎn lời khi bán. Thí zụ: Ngoài Bắc là xứ trồng chè, trong Nam là hay uống chế. Nhưng zân Bắc không dem vào Nam bán, zân Nam không ra tới Bắc mua.
Mấy nhà kó chè dem bán cho A, hàng chè trong tổng; A dem bán lại cho B, buôn chè trong fủ. An lời 1 lần . B lại dem bán cho fố C ở tỉnh. Ăn lời 2 lần . C bán cho kông-ti D Hanoï ǎn lời 3 lần . Kông ti D bán cho kông ti E Saigòn. Ăn lời 4 lần . Kông ti E lại bán cho nhà buôn F kác tỉnh. Ăn lời 5 lần . Nhà buôn F bán sỉ cho fố G kác fủ. An lời 6 lần . G bán lẻ cho H. Ăn lời 7 lần . H bán lẻ cho ng.`
uống. An lời 8 lần.
Thế là ng.` làm ra che thua thiệt, ng.` uống chè kũng thua thiệt. Nếu kó htx thì tránh khỏi những diều ấy.
10/ Kách tổ-chức.
Không fải làng nào kũng fải lập mỗi làng mỗi htx. Kũng không fải mỗi làng fải lập kả mấy hợp tác xã. Kũng không fai kó hợp-tác xã nầy thì không lập dược hợp tác xã kia. Chẳng qua theo hoàn kảnh nơi nào lập dược hợp-tác xã nào, và kó khi 2 hợp-tác-xã — mua và bán — lập chung kũng dược.
Nếu nhiều nơi dã lập thành hợp tác như nhau, thì kác htx ấy nên liên lạc với nhau, thế lực kàng mạnh hơn. Hoặc khi hai htx tính chất khác nhau, thì kũng nên liên kết, như 1 hợp tác xã mua và 1 hợp tác xã bán.
Htx chỉ kó hội viên mới dược
hưởng lợi, chỉ kó hội viên mới kó quyền, nhưng những việc kỹ-thuật như tính toán, xem hàng hoá, kầm máy, vân. v... thì kó fép mướn ng.` ngoài.
Dã vào hội thì bất kỳ góp nhiều góp ít, vào trước vào sau, ai kũng bình dảng như nhau.